अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

१०६ अश्ववैद्यके [५७ अध्यायः ।
सुसंस्थितश्च¹ कौवेरो वैशाखश्च मृदुग्रहः ।
ऊर्द्धश्च दारुणश्चैव षड्विधो वरुणग्रहः ॥ ३ ॥
वृहस्पतिश्च सोमश्च तथा² ह्यन्यग्रहोऽपरः ।
एते प्रोक्ता ग्रहाः सर्व्वे दारुणा मुनिसत्तमैः ॥ ४ ॥
एतैर्हताः स्फुटं वाहा नैव जीवन्ति सर्व्वदा ।
चिह्नं सर्व्वं³ प्रवक्ष्यामि यथा शास्त्रे व्यवस्थितम् ॥ ५ ॥
कम्पते पूर्व्वकायस्तु निश्चलो यस्य पश्चिमः ।
पश्चाल्लग्नी सकम्पश्च खिद्यते हरिपीड़ितः ॥ ६ ॥
भवन्ति विन्दवो रक्ता अकस्माद् यस्य चक्षुषः ।
हरिताक्षगृहीतोऽश्वो ग्रासद्वेषी च जायते ॥ ७ ॥
प्रखिन्नगुरुगात्रश्च लुब्धचंक्रमणक्रियः ।
मीलतौन्मीलता चाक्ष्णा स्वभावान्नित्यमेव च ॥ ८ ॥
विरूपाक्षगृहीते तु कम्पः स्वेदश्च जायते ।
उत्थितः सहसा यस्तु मूर्ध्ना पतति भूतले ॥ ९ ॥
स्तम्भाक्षो मुच्यते केशैस्तथा बालैः⁴ खुरैरपि ।
७ । अत्र हरिताक्षस्थले लोहिताक्ष इति पाठो भवितुं युक्तः ।
भवन्तीत्यादयो ये भूतले इत्यन्ताः श्लोकाः ख० पुस्तके न सन्ति ।
१ । सुसं स्थितं । खः । ३ । चिह्नमेषां । गः ।
२ । यतः । गः । ४ । रोमखुरैरपि । गः ।