अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

[ १०० ]
अथ पञ्चपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ।
वातव्याधौ
मन्यास्तम्भादिलक्षणानि ।
नमत्युन्नमति१ ग्रीवा स्तब्धा च यस्य वाजिनः ।
मन्यास्तम्भं विजानीयाद्रोगं तस्य सुदारुणम् ॥ १ ॥
एवं विधायां ग्रीवायां स्फुरणं यस्य विद्यते२ ।
मन्याचालीति३ तं विद्यान्मन्दाहारं तुरङ्गमम् ॥ २ ॥
संगृहीतौ हनू यस्य४ निश्चलौ यस्य वाजिनः ।
लाला स्रवति५ चात्यन्तं विद्यात्तस्य हनुग्रहम् ॥ ३ ॥
स्तम्भं६ पृष्ठोन्नतञ्चैव रन्ध्रौ क्षिप्तस्य यस्य च ।
तस्य पृष्ठग्रहं रोगमूर्द्धग्रीवस्य निर्दिशेत् ॥ ४ ॥
एकः प्रलम्बते कर्णः शरीरार्द्धञ्च शुष्यति ।
शूनो७ भवति चास्यञ्च रोगे चैकाङ्गसंज्ञके ॥ ५ ॥
२ । एवं विधायां स्तब्धायामित्यर्थः । स्फुरणं कम्पनम् ।
१ । नचानुन्नमति ग्रीवा तथा यस्य हि वाजिनः । गः ।
२ । दृश्यते । खः ।
३ । मन्यावनीति । गः ।
४ । हनुर्यस्य निश्चलो वापि वाजिनः । खः ।
५ । लालास्रावीति चात्यर्थं । गः ।
६ । तद्भामावश्च गलश्च रन्ध्रं । गः ।
७ । शूनं भवतु । गः ।