अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

३ अध्यायः ।] अश्ववैद्यकम् । १६
अतश्चान्यद्धि¹ दोषाय तन्वी दीर्घा च सा शुभा ।
घनाः² स्निग्धाः सुबद्धाश्च समा दन्ताः सुशोभनाः ॥ ११ ॥
षट्संख्येष्वधरौष्ठे च तेषु व्यञ्जनसम्भवः ।
आननं तुङ्गघोणञ्च³ निर्मांसं प्रियदर्शनम् ॥ १२ ॥
सुगन्धि पूजितं वक्त्रं विपरीतं विगर्हितम् ।
तालु रक्तं प्रशस्तञ्च सुपुटे चैव नासिके ॥ १३ ॥
नात्युल्वणौ समौ गण्डौ⁴ वाहानां कीर्त्तितौ शुभौ ।
अत्यन्तं निर्गते चैव सुबद्धे नैव चाविले ॥ १४ ॥
११ । घनाः सान्द्राः । स्निग्धा नतु रूक्षा इत्यर्थः । सुबद्धाः सुघ-
टिताः ॥
१२ । तेषु दन्तेषु । अधरौष्ठे नीचौष्ठे षट्संख्येषु षट्स्वित्यर्थः ।
व्यञ्जनसम्भवः प्रकाशम्भावनेत्यर्थः । अङ्कुरोत्पत्तिर्वा ॥ प्रियदर्शनं
प्रशंसनीयमित्यर्थः ॥ तुङ्गघोणं उच्चनासिकम् । निर्मांसं नातिमां-
सलमित्यर्थः ॥
१३ । वक्त्रं मुखगह्वर इत्यर्थः । सुपुटे इति सुशोभनावरणयुक्ते
इत्यर्थः । त्रिषु पात्रं पुटो वाटीत्यमरः ॥
१४ । उल्वणौ उन्नतौ नात्युल्वणौ ईषङ्कोन्नतिभावावित्यर्थः ॥
१ । अतोऽन्यत्वं च । २ । कः ।
२ । धन्याः । २ । गः ।
३ । आयतं तुङ्गघोणञ्च निर्मांसं परिकीर्त्तितम् । २ । खः ।
४ । नातितनू समौ गण्डौ । खः ।