अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

[ २८६ ]
अथैकपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ।
औनोतरोगलक्षणम् ।
गुरुभिर्भोजनैर्यासैरभिष्यन्दकरैस्तथा ।
अष्टस्याकर्म्मिणोऽश्वस्य हयोमनभिगच्छतः ॥ १ ॥
स्वस्थानात् प्रच्युतं शुक्रं मेहने प्रतिहन्यते ।
तेन शुक्राभिघातेन मूत्रकृच्छ्रं प्रजायते ॥ २ ॥
ततो रक्तप्रकोपेण शूलं भवति मेहने ।
प्रक्लिन्नं प्रवलं पक्वं कण्डूमत्पिडकान्वितम् ॥ ३ ॥
स्वस्थाने प्रविशेन्नैव मक्षिकाभिः समावृतम् ।
औनीताख्यं तमातङ्कं निर्द्दिशेत्तस्य वाजिनः ॥ ४ ॥
चिकित्सा ।
उपाण्डञ्चैव कोष्ठञ्च मात्रायान्तु विरेचयेत् ।
प्रच्छयेन्मूत्रकोपञ्च स्नानं वाज्येन सेवयेत् ॥ ५ ॥
१। एष अध्यायो ग-पुस्तके न धृतः। ख-पुस्तकानुसारेणाय-
मध्यायो गृहीतः। अष्टस्येति आकुञ्चनोत्क्षेपणप्रसारणगमनावक्षेपणे
विरेचनवस्तिनस्यानीति अष्ट कर्माणि। तदकर्मिण इत्यर्थः ।
२। प्रक्लिन्नादिकं मेहनविशेषणम् । स्वस्थानात् शुक्राधारात् ।
३। तत इति मूत्रकृच्छ्रात् स्वस्थाने नैव प्रविशेत् मेहनमिति
शेषः ।
५। प्रच्छयेत् शान्तयेदित्यर्थः ।
37