अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

२८६ अश्ववैद्यके [५० अध्यायः ।
पोताण्डलक्षणचिकित्सितम् ।
शूनौ पक्कौ तुरङ्गस्य मुष्कौ यस्य सवेदनौ ।
चिक्कस्तम्भेन युक्तस्य तस्य पूताण्ड¹मादिशेत् ॥ २३ ॥
वाताण्ड²विहितस्तत्र शिरावेधः प्रशस्यते ।
घृताभ्यङ्गश्च कर्त्तव्यो मुष्कयोस्तस्य वाजिनः ॥ २४ ॥
पिप्पलीलोध्रयष्ट्याह्वैरेलबालुकसंयुतैः ।
पानं तस्मै हितं दृष्टं सिन्धुमध्वा³ समन्वितम् ॥ २५ ॥
वर्षाभूसरला⁴ श्यामालोध्रचन्दनपद्मकैः ।
तोयपिष्टैः प्रलेपस्तु मुष्कयोः परिकीर्त्तितः ॥ २६ ॥
अनया वाजिनो रोगः रूपया शान्तिमृच्छति ।
विपाट्य मुष्कौ शस्त्रेण तदाण्डमपकर्षयेत् ॥ २७ ॥
हस्तेनाकृष्य मुष्काण्डं नाड़ीं बद्ध्वा दृढं भिषक् ।
सुवर्त्तितेन सूत्रेण तच्छिन्द्याच्च विचक्षणः ॥ २८ ॥
२४ । पूताण्डं पोताण्डं पुच्छाण्डमिति च त्रिविधः पाठो पुस्तक-
द्वये दृश्यते, तेषु पूताण्डं पोताण्डमित्युभयमेव साधु न पुच्छा-
ण्डमिति ।
२६ । वर्षाभूः पुनर्नवा शुण्ठी वा ।
२८ । तदाण्डमपकर्षयेदित्यादि वङ्कितप्रेन शस्त्रेणेत्यन्तः पाठो
ग-पुस्तके न दृश्यते ।
१ । पुच्छाण्डम् । गः । ३ । सीधुमध्वासवान्वितम् खः ।
२ । वाताख्ये । गः । ४ । वर्षाभूरमला । खः ।