अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

४७ अध्यायः।] मूत्रग्रहविवरणम्। २७१
अथ सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः।
वातादिमूत्रग्रहलक्षणानि।
स्तोकं स्तोकं सफेनञ्च रुच्छ्रान्मूत्रं करोति यः।
तस्य वातसमुत्थन्तु विद्यान्मूत्रग्रहं बुधः॥१॥
दाहोच्छ्वासयुतः पित्तान्मूत्ररोगः प्रजायते।
वाजिनः पीतमूत्रस्य मूत्ररोगः प्रजायते॥२॥
वाजिनः पीतमूत्रस्य अथवा रक्तमूत्रिणः।
कफजे मूत्ररोगे तु सान्द्रमूत्रं सपिच्छिलम्॥३॥
स्तोकं स्तोकञ्च कुरुते वेदनार्त्तस्तुरङ्गमः।
एकधा नोदयस्तेषां जायते सन्निपातजः॥४॥
अत्र साधारणीं कुर्य्यात् चिकित्सां वक्ष्यमाणिकीम्।
मेढ्राभ्यासे तथा वस्तिं घृतेनाभ्यज्य वातिके।
मर्द्दयेत्तदनुस्रोतो लघुहस्तैः शनैः शनैः॥५॥
पाषाणभेदकं शुण्ठी गोक्षूरं बृहतीद्वयम्।
१। दाहोच्छ्वासयुत इति दाहो ज्वाला उच्छ्वासः अन्तर्मुखनिः-
श्वासश्च तेन युतः।
४। तेषां वातादिमूत्रग्रहलक्षणानाम्। एकधा उदयो न
जायते अपितु अनेकधा विविधप्रकारमित्यर्थः। उदय आविर्भावः।
५। अनुस्रोतः स्रोतोऽनुलोमत इत्यर्थः।
६। पाषाणभेदः। (पातर कुचा)। वर्षाभूः (श्वेतपुनर्नवा)।