अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

४२ अध्यायः । ] अतीसाररोगविवरणम् । २५६
स्वेददाहपरीतानां¹ लक्षयेन्मतिमान् भिषक् ।
स्रावेण नीलरक्तेन विस्रगन्धेन² पित्तजम् ॥ ४ ॥
मन्दाहार³स्तथा वाहे हृष्टरोमातिपीडितः ।
श्यामैः सपिच्छिलैर्भिन्ने⁴र्विद्यात् श्लेष्मसमुद्भवम् ॥ ५ ॥
सन्निपातात्मकञ्चैव सर्व्वेषां लक्षणैर्युतम् ।
द्विरूपं द्वन्द्वजं ज्ञेयमतीसारं विचक्षणैः ॥ ६ ॥
अतीसाराः समुद्दिष्टाः शालिहोत्रादिभिः पुरा ।
एषां चिकित्सां वक्ष्यामि यथाशास्त्रानुसारतः ॥ ७ ॥
येन शाम्यन्ति वाहानामतीसाराः सुदारुणाः ।
वृहतीं शालिपर्णीञ्च पृश्निपर्णीं निदिग्धिकाम् ॥ ८ ॥
विल्वं शुण्ठीं कपित्थञ्च क्वाथयेत्सचिकण्टकम् ।
एतेन⁵ साधयेत् प्राज्ञो यवागूं शालितण्डुलैः ॥ ६ ॥
दध्ना⁶म्लेन तु संयुक्तां दद्यात्तां भोजने⁷ भिषक् ।
८ । ६ । पृश्निपर्णी (चाकुले) । निदिग्धिकां कण्टकारीं । अत्र
यवाग्वर्थे शालितण्डुलस्य प्रस्थः । वृहत्यादीनां पलं जलद्रोणे
पक्त्वाऽर्द्धशिष्टः क्वाथो ग्राह्यः । अथ तेन क्वाथेन यवागूं पाचयेत् ।
इयं वृहत्यादिर्नाम यवागूः ।
१ । स्वेददाहोपजातानां । खः । ५ । तेन संसाधयेत् । खः ।
२ । विस्रगन्धेन । गः । ६ । अम्लदध्ना च । गः ।
३ । मन्दाहारे तथा वाहे । खः । ७ । भोजयेत् । गः ।
४ । तुर्गै । खः ।