अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)
Ashvavaidyaka of Jayadatta Suri with Commentary
जयदत्त सूरि (सम्पादक: उमेशचन्द्र गुप्त कविरत्न) द्वारा
पृष्ठ 28, कुल 522 में से
संदर्भ में पढ़ें१४ अश्ववैद्यकम्। [२ अध्यायः।
किणं तचैव¹ मध्यस्थमधोभागे च कुष्ठिकम्² ॥ २३॥
खुरसन्धिं ततो विन्द्यादधोभागे ततः खुरम्।
खुरस्य पार्श्वे पार्ष्णिः स्यादग्रभागे नखोभवेत् ॥ २४॥
खुरस्याधस्तलं चैव मण्डूकी तलमध्यतः³।
खुरमांसं विजानीयात् क्षीरिकाख्यं विचक्षणः ॥ २५॥
हृदयात् परतः कुक्षी पार्श्वतश्च विभागशः।
कुक्षिमध्ये भवेद्रन्ध्रमुपरन्ध्रं तदूर्द्धगम् ॥ २६॥
जठरं पार्श्वमध्यस्थं तस्य नाभिश्च मध्यतः।
रोमराजीं ततो विन्द्यात् मूचकोशमतःपरम्४।
आक्थ्याः पश्चिमे भागे पुटौ स्फिचौ च कीर्त्तिते ॥ २७॥
पुच्छमूलन्तु५ वाहानां मांसलं पुच्छमूलतः।
तस्याधः कीर्त्तितः पायुः सीवनी च ततःपरम् ॥ २८॥
२४। ततः खुरसन्धेः अधोभागे खुरम्।
२६। कुक्षी उदरः। रन्ध्रं उदरगह्वरः। तदूर्द्धगं तस्मात् हृदय-
गह्वरादूर्द्धभागस्थम्॥
२७। स्फिचौ कटिप्रोथौ। अत्र छन्दोभङ्गः जातः।
१। किंकणञ्च। २। खः। २। कुष्ठकी। २। खः।
३। मध्यगा। २। खः। ४। मूत्रकोशस्ततःपरम्। २। गः।
५। भाद्यते पुच्छमूलतः। २। खः।