अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

३१ अध्यायः ।] शिरोरोगविवरणम् । २१३
शंखादिकं शिरावेधं पूर्व्वोक्तञ्चैव कारयेत् ।
शिरोऽभ्यङ्गो हितस्तस्मै¹ शतधौतेन सर्पिषा ॥ ९ ॥
प्रपौण्डरीकं मधुकं चन्दनाशीरपद्मकैः ।
एभिः कल्कीकृतैस्तस्य शस्तं मूर्ध्नि प्रलेपनम् ॥ १० ॥
क्षीरेण साधितं सर्पिर्मधुकोशीरपद्मकैः ।
एभिः कल्कीकृतैर्देयं तस्य नासावसेचनम् ॥ ११ ॥
तिक्तमुद्गान् घृतान् भक्तान् भोजनं तस्य दापयेत् ।
घासे दूर्व्वाऽर्जुना वापि तथा शाखेषु पल्लवान् ॥ १२ ॥
श्लैष्मिकशिरोरोगचिकित्सा ।
मुखेन नासयोर्वापि² यः श्लेष्माणं प्रमुञ्चति ।
दीनोऽतीव गुरुशिरा मेदसा शूनतालुकः ॥ १३ ॥
९ । शंखादिकमित्यत्र आदिपदेन तालुमन्यागते शिरे ज्ञेये ।
वेधश्चोत्पलपत्रव्रीहिमुखयोरन्यतरेण शस्त्रेण कार्य्यः । शतधौतं घृतं
प्रसिद्धम् ।
१० । अत्र प्रपौण्डरीकादीनां समभागं पलं वारिणा पिष्ट्वा
शिरसि लेपो देयः ।
११ । घृतस्य प्रस्थः । मधुकादीनां कल्कः कुडवमितः । क्षीरञ्च
स्नेहाच्चतुर्गुणं ग्राह्यम् ।
१ । शिरोरोगे ततस्तस्मै । गः ।
२ । नासया चैव । गः ।