अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

३० अध्यायः ।] नेत्ररोगविवरणम्। १६६
तच्चिकित्सा ।
घृतं पक्वं प्रदातव्यं देयञ्च चिफलान्वितम् ।
सन्तर्पणञ्च कुर्वीत नेचयोस्तदनन्तरम् ॥ ९ ॥
निपात्य भूमौ तुरगं दृढं बद्ध्वा सुयन्त्रितम् ।
माषचूर्णस्य कल्केन परिवार्य्याक्षि¹ सर्व्वतः ॥ १० ॥
घृतेन पयसा वापि पूरयेत्तं विचक्षणः ।
विधिरेष समुद्दिष्टो नेचसन्तर्पणः सदा² ॥ ११ ॥
अपरश्च सुखोपायो विधिः सन्तर्पणः³ स्मृतः ।
तूलं⁴ स्नेहेन सम्भाव्य⁵ नयनाभ्यन्तरे क्षिपेत् ॥ १२ ॥
तस्योपरि श्लथं पट्टं बध्नीयाद्वा⁶ दृश्रोपरि ।
बद्धपट्टं पुनर्नेचं मुहुः स्नेहेन सेचयेत् ॥ १३ ॥
उत्पलं चन्दनञ्चैव तथासौवीरकाञ्जनम् ।
वर्त्तिं कृत्वा ततः प्राज्ञस्तिमिरं नित्यमञ्जयेत् ॥ १४ ॥
९ । नेचसन्तर्पणद्वयमाह । घृतमिति ।
१२ । द्वितीयं सन्तर्पणमाह । अपर इति ।
१४ । उत्पलं नीलोत्पलं । (नीलशुन्दि) । चन्दनं रक्त-
चन्दनम् । एषां समभागं पयसा पिष्ट्वा वर्त्तिः कार्य्या । सौवीरकाञ्जनं
नीलवर्णाञ्जनविशेषः । तदुक्तं “सौवीरकं पार्व्वतेयं मेचकं नील-
मञ्जनम्” इति मुक्तावलौ ॥
१ । परिव्याप्याक्षि । खः । ४ । चूर्णं । गः ।
२ । नेचसन्तर्पणे तदा । खः । ५ । संप्राप्य । गः ।
३ । सन्तर्पणे । खः । ६ । बध्नीयादाससो भिषक् । खः ।