अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

१८६ अश्ववैद्यके [२४ अध्यायः।
स्तब्धाङ्गा विकृताः क्षामाः पीड़ार्त्ताश्चासमूचिणः ।
आमाहृतपुरीषाश्च¹ तथा शुष्कपुरीषिणः ॥८॥
अतिसारं सरक्तञ्च कदाचित् कुरुते² हयः।
शूनाः पश्चिमपादाश्च शूनाश्च वृषणोदराः ॥६॥
सतिग्ममनसो जातु दुर्मनांसो भवन्ति च ।
धृतिं नैवाधिगच्छन्ति स्थाने वा शयनेऽपि वा ॥१०॥
भोजनं यवसं तोयं नैवाश्नन्ति च खादनम् ।
कीर्य्यन्ते मक्षिकाभिश्च साश्रुनेत्रा भवन्ति च ॥११॥
मन्दाग्नयश्च जायन्ते बलतेजोविवर्जिताः ।
न सहन्त्यातपं सौरं हयाश्छायानिषेविणः ॥१२॥
चन्द्रे प्रकाशमाने तु हयान् मुक्तातु⁴ रक्षयेत् ।
आतपाशङ्कया छायां सवेधो याति निश्चयम् ॥१३॥
वेधारिष्टचिकित्सा ।
एतानि लक्षणान्येव सवेधानां भवन्ति वै ।
उपसर्गे तु सञ्जाते शक्तिकर्म्माणि कारयेत् ॥१४॥
नीराजनविधानन्तु कर्त्तव्यं पूर्व्वनोदितम् ।
अश्वरक्षाविधानाय⁵ ऋचा साम्ना च पाठकः ॥१५॥
जुहुयाज्ज्वलनं विप्रस्तुरङ्गानां हितेच्छया ।
१ । अपाहृतपुरीषाः । गः ॥ ३ । मेघते । खः ॥
२ । कुर्व्वते हयाः । खः ॥ ४ । युक्ता निरीक्षयेत् । गः ॥
५ । अश्वरक्षाविधानन्तु नीराजामाद्यपाठकः । गः ॥