अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

[ १९५ ]
अथ चतुर्विंशोऽध्यायः।

वेधारिष्टः।
अकस्माद् यदि वाहानामेकरूपा भवेद्रुजा।
म्रियते च यदा क्षिप्रमुपसर्गं तदादिशेत् ॥ १ ॥
निदानञ्चैव चिह्नञ्च वक्ष्ये तस्य यथाक्रमम्।
शरत्काले शुचौ वापि ऋतुसन्धौ च१ जायते ॥ २ ॥
कदाचित् कस्मिन्देशे सविषो वहति मारुतः।
तस्मादपि च वाहानामङ्गेभ्यस्तु२ प्रजायते ॥ ३ ॥
निदानलक्षणम्।
निदानेभ्यः समासेन वक्ष्यामस्तानि सांप्रतम् ।
शरत्काले तथा ग्रीष्मे वाहानां रवितापतः३ ॥ ४ ॥
उपसर्गश्च वेधाख्यो जायते नात्र संशयः ।
शालाभावे च वाहानां प्रावृषि जायते मलात् ॥ ५ ॥
मशदंशकदोषाच्च चिन्तादेरुपयोगतः ।
उपसर्गस्तु वेधाख्यो जायतेऽश्वस्य दारुणः ॥ ६ ॥
उपसर्गे समुत्पन्ने एतद्भवति लक्षणम् ।
अधोमुखाश्च दीनाश्च सज्वराः श्वासकासिनः ॥ ७ ॥

१। ऋतुसन्ध्यावसानके । गः। २। मनोभ्यस्तु ।
३। प्रतिपागतः । गः ।
24