अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

१८९ अश्ववैद्यके [२३ अध्यायः।
नासामेढ्राक्षिपायुभ्योऽकस्माद् यस्य च शोणितम् ।
सपित्तं जायते यस्य श्वासार्तोऽप्यतिमूत्रवान् ॥ ८ ॥
शूनोदरगुदमेढ्रो यश्चैते विगतायुषः ।
पूतिगन्धं भवेद्यस्य दुर्गन्धं मूत्रविट् तथा ॥ ६ ॥
दृष्ट आकम्पते¹ यश्च ग्रासमुज्झिरते यदि ।
मक्षिकै²र्भक्षितः पश्चात् निमिषे यस्य लोचने ॥ १० ॥
न शृणोति च कर्णाभ्यां स्पष्टं दृष्टं न बुध्यते ।
न चालयति लाङ्गूलं स्तब्धकर्णश्च जायते ॥ ११ ॥
श्रवणे पाण्डुरा रक्ता शिरा यस्य च वेधिता ।
मस्तके तालुके कण्ठे हृदि मुष्के च जायते ॥ १२ ॥
श्वयथुः कठिनाऽत्यर्थं रक्तहोनाश्च वाजिनः ।
६ । दर्शनेन्द्रियारिष्टमाह नकुलः, - “दृश्यते चाक्षिणी यस्य
पटलाभ इवाश्रिते । विमुक्तबन्धने चैव विच्छिन्ने च समन्ततः॥
अप्रसन्ने च विवृते सोऽपि शीघ्रं विनश्यति । कुञ्चितं यस्य दृष्टं तु
प्रस्तब्ध इव लक्ष्यते ॥ पुण्डरीकग्रहे वापि विवृत्ते यस्य लोचने ।
तिमिरे तु प्रदृश्येते सोऽपि शीघ्रं विनश्यति” इति ॥
११ । श्रवणेन्द्रियारिष्टे नकुलः,- “कर्णौ यस्य प्रदृश्येते स्तब्धा-
विव समुच्छ्रितौ । श्रवणे पाण्डुरा रक्ता शिरा यस्य स वेधिता ॥
विनश्यति हयः क्षिप्रमेतैर्लिङ्गैर्न संशयः” इति ।
१ । दृष्टोवा कम्पते । गः ।
२ । माक्षिकै वेष्टिते यच्चानिमेषस्य लोचने । खः ।