अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

१९८ अश्ववैद्यके [१२ अध्यायः ।
प्रसन्ना मदिरा कल्या गौड़ी शुण्डी सुधा सुरा ।
अवन्ती सैव धान्याम्लः काञ्जिकञ्चारणालकः ॥५७॥
उदश्विन्मथितं चैव तक्रं घोलं प्रकीर्त्तितम् ।
दधिमण्डं स्मृतं मस्तु मनाग् जातन्तु मण्डकम् ॥५८॥
प्रपौण्डरीकं श्रीपुष्पं सैन्धवं लवणोत्तमम् ।
कापोतः सर्जिकाक्षारो यवक्षारो यवाग्रजः ॥५९॥
५७ । प्रसन्नाद्यष्टकं सुरावाचकम् । धान्याम्लादि त्रिकं काञ्जिक-
बोधकम् ।
५८ । उदश्वित् अर्द्धजलयुक्ते घोले वर्त्तते । तक्रं ह्युदश्विन्मथितं
पादाम्ब्वर्द्धाम्बु निर्जलमित्युक्तेः । तदुक्तं “किलाटं दधि दुग्धञ्च तक्रं पा-
दजलान्वितम् । तक्रं गोरमजं घोलं कालसेयं विलोडितम्”—इति
मुक्तावल्याम् ॥ दधिमण्डं मस्तु (मात्) । मण्डं दधिभवं मस्त्विति
कोषः । मण्डं (माड़) ॥
५९ । प्रपौण्डरीकं श्रीपुष्पञ्च (पुण्डरीयाकाष्ठ) । श्रीपुष्पं पुण्ड-
रीयाविशेषः । अस्य पर्याये मुक्तावली,—“प्रपौण्डरीकं पुण्ड्र्यं भूतघ्नी
श्रवणारुणा” । अन्या,—“प्रपौण्डरीकं चक्षुष्यं शीतं श्रीपुष्पमुण्डरि”
इति ॥ कपोतद्वयं सर्जिखारे (साचिचार) । “कापोतं सर्जिका
सर्जिः शूलघ्नी सुखवर्चवः”—इति मुक्तावली ॥ यवक्षारो यव-
सम्भूतः क्षारः । “पाक्यक्षारो यावशूको यवक्षारो यवाग्रजः”—इति
मुक्तावली ।