अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

१२ अध्यायः ।] द्रव्यविवरणम् । ११७
कलिङ्गन्द्रयवाह्वन्तु वसुको वसुहट्टकः१।
त्रुटिर्वयस्था सूक्ष्मैला स्थूलैला तालकाफलम्२ ॥ १५ ॥
अक्षीवश्चाक्षकश्चैव अजकः३ परिकीर्त्तितः ।
युग्मपत्रः कोविदारः कुरवः५ कोकिलाक्षकः ॥ १६ ॥
शिग्रुः शोभाञ्जनः प्रोक्त४स्तत्फलं मरिचं सितम् ।
अतिपत्रा महापत्रा सूक्ष्मपत्रा वला स्मृता ॥ १७ ॥
समङ्गा वाधपुष्पीच वातला६ वाथ कादली ।
महाद्रुमश्च वज्रीच सुहाचैव७ स्नुहो स्मृता ॥ १८ ॥
१५। कलिङ्गदिकं (इन्द्रयव) । वसुकदिकं (वकफुल) । त्रुटि-
त्रिकं (छोटएलाच) । स्थूलदिकं (बड़एलाच) । सूक्ष्मैलायां चिपुटा
कोरङ्गी उपकुञ्चिकापि । स्थूलैलायां पृथ्वौका, चन्द्रवाला निष्कुटिः
तथा बहुलापि ॥
१६। अक्षीवत्रिकं (रुद्राक्ष) । युग्मपत्रदिकं (रक्तकाञ्चन) । कुरव-
दिकं (झांटी) । कोविदारे चमरिकः कुद्दालश्चापि ।
१७। शिग्रुदिकं (साजने) । शिग्रौ तीक्ष्णगन्धा क्षीरमोचकापि ।
शिग्रुफलं श्वेतमरिचमुच्यते । अतिपत्रचतुष्कं (वेलेड़ा) ।
१८। समङ्गाचतुष्कं (समङ्गा) । सुधां सीहुण्डी वज्रद्रुः गुड़।
समस्तदुग्धा च ॥
१ । वसुहट्टकः । गः । ५ । जरकः । खः ।
२ । तालकाफलकं तथा । खः । ६ । वाधाला वाष्पकादमी । खः
३ । कज्जुकः । ७ । खुह्वः । गः ।
४ । त्रुटिः । गः ।