अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

८ अध्यायः ।] उपचारविवरणम् । ८३
महास्नेहस्य प्रस्थांशं¹ योन्यां वस्तिं प्रदापयेत् ।
सर्व्वं प्रवेशयेन्नेत्रं सम्पूर्णं द्वादशाङ्गुलम् ॥ ५ ॥
अपामार्गवचाबिल्वशिग्रुबीजरसोनकैः ।
त्रिफलापिप्पलीवाजि²गन्धासर्षपसंयुतम् ॥ ६ ॥
सन्नीय भोजयेदश्वीं यावकं³ लवणाम्भसा ।
बिल्वचूर्णयुतं दध्ना कृशरं पाययेत्ततः ॥ ७ ॥
मागधीत्रिफलाशिग्रुबीजापामार्गमुस्तकैः ।
सुचूर्णितैः पचेत्तैलं वचामरिचसर्षपैः ॥ ८ ॥
५ । वस्तिदानमाह । प्रथमं द्वादशाङ्गुलं सर्व्वं नेत्रं नयनसाधनीं
नाड़ीं सम्पूर्णं प्रवेशयेत् योनिमार्गे इत्यर्थः । अथ तेन नेत्रेण महा-
स्नेहस्य घृतस्य कुड़वं योन्यां वस्तिं प्रदापयेत् ।
६ । अपामार्गादीनां मिलित्वा पलं चूर्णं लवणवारिणा भोज-
येत् । लवणस्य पलं वारि च प्रस्थमात्रं गृह्णीयात् । अपामार्गः (आपां) ।
बिल्वं विल्वशलाटुः लम्बा । शिग्रुबीजं शोभाञ्जनबीजं ( साजनेबीज) ।
वाजिगन्धा अश्वगन्धा । सर्षपः श्वेतसिद्धार्थकः । यावकं कुलत्थं ।
७ । कृशरः तुष्यतिलान्नं । “तिलतण्डुलसम्पक्वः कृशरः सोऽभि-
धीयते” इति परिभाषा । बिल्वचूर्णस्य पलम् ।
८ । अत्र तैलस्य प्रस्थः। मागध्यादीनां मिलित्वा कुड़वः ।
पाकार्थं जलस्याढ़कं देयम् ।
१ । प्रस्थैकं । गः । २ । चैव गन्धसर्षपसंयुतैः । गः ।
३ । यावकं । खः ।