अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

७ अध्यायः ।] धूपादिविवरणम् । ९
अस्थिभिर्दशनैश्चैव वृकाणाञ्च¹ तथा बुधैः ।
विषमकरदंष्ट्राभि धूपमुक्तं² हि सर्पिषा ॥ ५६ ॥
एलागुरुमदोशीरनागकेसरचन्दनैः ।
सर्जिकातैलसंयुक्तै धूपयेद्दुष्टवाजिनम् ॥ ५७ ॥
विषलौहगदैलाभिस्तैलाज्यदधिचन्दनैः ।
निःशेषदोषनाशाय धूपमुक्तं हि वाजिनाम् ॥ ५८ ॥
विलिप्ता³ गोमयैः प्रातर्निशीथे सर्व्वसन्धिषु ।
अष्टम्याञ्च विशेषेण दुष्टाः सिध्यन्ति धूपिताः ॥ ५९ ॥
कासीसं चन्दनं कौन्तीसिद्धार्थमरिचानि च ।
५६ । अत्र वृकास्थिदशनविषमकरदंष्ट्राणां चूर्णं कर्षत्रयं घृतञ्च
कर्षमात्रं ग्राह्यं । "धूपे चूर्णं त्रयः कर्षा घृतकर्षश्च सौरभः" इति
परिभाषास्मरणात् ॥ अत्र धूपस्य नपुंसकत्वमसाधु ।
५७ । अत्रापि एलादीनां त्रयः कर्षा ग्राह्याः । तैलस्य च कर्षः ।
मदो मृगमदः ॥ अयं द्वितीयो धूपः । एला क्षुद्रैला । उशीरं
(गन्धवेणामूल) । नागकेसरं नागेश्वरपुष्पं । चन्दनं रक्तचन्दनं ।
सर्जिका शालनिर्यासः । सर्जक्षारो वा ।
५८ । तृतीयमाह विषेति । विषं पद्मकेसरं । गदो विषम् ।
५९ । धूपिताः पूर्व्वोक्तै धूपैरित्यर्थः ।
१ । वृश्चिकानां । गः ।
२ । धूमसम्पदि । खः ।
३ । विसिक्ता । खः ।
12