आश्वलायन गृह्यसूत्र (अनाविला टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

CC-0. Agamnigam Digital Presevation Foundation, Chandigarh

प्रथमः खण्डः] अनाविलोपेतम् । ५

नमस्कारः । यथा आर्शानुक्रमण्यां — “नमोऽग्निभ्यस्तवबो-
ध्नि” इति । तदेवं यः समिधा ददाश सः स्वध्वर इति व्याख्या-
तम् । य आहुतीति व्याचष्टे — य आहुत्या । तृतीयैकवचनस्य
पूर्वसवर्णदीर्घ इति¹ व्याख्यातम् । यो वेदेनेति व्याख्या-
तुमुपादानं, व्याचष्टे³ — विद्ययैवाप्यस्ति प्रीतिः । दाशतिः
प्रीत्यर्थ इत्यनेन दर्शितम् । तदेतत् पश्यन्नृषिरुवाच तदेत-
दनन्तरोक्तमर्थरूपं पश्यन्नृषिर्वैय्यै॑श्वो⁴ विश्वमना उवाच । अ-
गोरुधाय गविषे द्युक्षाय दस्म्यं वचः । घृतात् स्वादीयो मधु-
नश्च वोचतेति । स्तुतिलक्षणां गां वाचं यो न निरुणद्धि तस्मै
अगोरुधाय गविषे गामिच्छते द्युक्षाय द्युःस्थानाय दस्म्यम्
अनुरूपं स्तुतिलक्षणं वचः घृताद् मधुनश्च स्वादीयः स्वादुतरं
दर्शनीयं वोचत ब्रूत हे मदीया ऋत्विजः पुत्रपौत्रा वा । अत्र
तृतीयं पादमर्थतो व्याचष्टे — वच एव म² इदं घृताच्च मधुनश्च
स्वादीयोऽस्ति प्रीतिः स्वादीयोऽस्त्वित्येव तदाह । मम स्व-
भूतमिदं वच एव घृताच्च मधुनश्च स्वादीयोऽस्त्विति यद् एतद्दे-
वानेन पादेन ऋषिराहेत्यर्थः । न केवलं घृताच्च मधुनश्च, मां-
सादपि स्वादुतरमिति दर्शयितुमृगन्तरमुदाहरति — आ ते
अग्न ऋचा हविर्हृदा तष्टं भरामसि । ते ते भवन्तूक्षण ऋष-
भासो वशा उतेति । हे अग्ने! ते तुभ्यं हृदा तष्टं हृदयेन चि-
कीर्षितं हविः ऋचा ऋग्रूपेण आभरामसि आहरामो वयम् । ते,
हविरपि परामृशतस्तच्छब्दस्योक्षादिभिः सामानाधिकरण्याल्लि-

---

१. 'ति ददाश स स्वध्वर इति व्या' क. ख. ग. पाठः. २. 'म',
३. 'ष्टे अत्र वि' ग. पाठः. ४. 'र्य' क. पाठः.