आपस्तम्ब धर्मसूत्र (महर्षि आपस्तम्ब - हरदत्त टीका एवं हिन्दी अनुवाद)

५२ आपस्तम्बधर्मसूत्रे [ (प.३.) क.९
निगमेष्वध्ययनं वर्जयेत् ॥ ४ ॥
निगमाश्चत्वराः । ग्रामनिर्गमनामार्गा वा ; नियमेन गम्यते तेष्विति ।
तेषु सर्वप्रकारमध्ययनं वर्जयेत् ॥ ४ ॥
आनडुहेन वा शकृत्पिण्डेनोपलिप्तेऽधीयीत ॥ ५ ॥
अनडुत्सम्बन्धिना वा शकृत्पिण्डेनोपलिप्य निगमेष्वप्यधीयीत॥५॥
श्मशाने सर्वतः शम्याप्रासात् ॥ ६ ॥
श्मशाने चाध्ययनं वर्जयेत् । सर्वतः सर्वासु दिक्षु । शम्या क्षिप्ता याव
ति देशे पतति ततोऽर्वागिति पञ्चमीनिर्देशाद्गम्यते ॥ ६ ॥
ग्रामेणाऽध्यवसिते क्षेत्रेण वा नाऽनध्यायः ॥ ७ ॥
यदा श्मशानं ग्रामतया क्षेत्रतया वा अध्यवसितं स्वीकृतं भवति
तदा अध्येतव्यमेव ॥ ७ ॥
ज्ञायमाने तु तस्मिन्नेव देशे नाऽधीयीत ॥ ८ ॥
यदा तु तदध्यवसितमपि श्मशानं ज्ञायते-अयं स प्रदेश इति, तदा
तावत्येव प्रदेशे नाऽधीयीत । न शम्याप्रासात् ॥ ८ ॥
(१) श्मशानवच्छूद्रपतितौ ॥ ९ ॥
शूद्रपतितसकाशेऽपि शम्याप्रासान्नाऽध्येयम् ॥ ९ ॥
समानागार इत्येके ॥ १० ॥
एके मन्यन्ते समानागारे शूद्रपतितौ वर्ज्यौ, न शम्याप्रासादिति ॥१०॥
शूद्रायां तु प्रेक्षणप्रतिप्रेक्षणयोरेवाऽनध्यायः ॥ ११ ॥
शूद्रायां तु यदा परस्परं प्रेक्षणं भवति तदैवाऽनध्यायः । न समानागारे,
नापि शम्याप्रासादिति ॥ ११ ॥
तथाऽन्यस्यां स्त्रियां वर्णव्यतिक्रान्तायां मैथुने ॥१२॥
शूद्राव्यतिरिक्ताऽपि या स्त्री मैथुने वर्णव्यतिक्रान्ता नीचगामिनी तस्या
मपि प्रेक्षणप्रतिप्रेक्षणयोरनध्यायः ॥ १२ ॥
ब्रह्माध्येष्यमाणो मलवद्वाससेच्छन् सम्भा-
१ याज्ञवल्क्योऽत्र १. १४८. द्रष्टव्यः ।