आपस्तम्ब धर्मसूत्र (महर्षि आपस्तम्ब - हरदत्त टीका एवं हिन्दी अनुवाद)

१७० आपस्तम्बधर्मसूत्रे [(प.११.) क.३१.
या च गौर्वत्सेन ससृज्यते तामपि न ब्रूयादनिमित्ते-इयं ते गौर्वत्से-
न पीयत इति । 'अनिमित्ते' इति वचनात् (१) 'यस्य हविषे वत्सा अ-
पाकृता धयेयु'रित्यादिके निमित्ते सति वक्तुर्नास्ति दोषः ॥ १०॥
नाऽधेनुमधेनुरिति ब्रूयात् । धेनुर्भव्येत्येव ब्रूयात् ॥ ११ ॥
या च गौरधेनुः पयस्विनी भवति तामप्यधेनुरिति न ब्रूयात् ॥११॥
किं तर्हि धेनुर्भव्येत्येव ब्रूयात्—भविष्यन्ती धेनुर्घेनुर्भव्या । 'धेनोर्भव्यायां
(मुम् वक्तव्य) इति मुम् न भवति । व्यन्तत्वेनाऽव्ययत्वात् । वक्तव्यत्वे
च सति शब्दनियमोऽयम् । न पुनरधेनुदर्शन एवं वक्तव्यम् ॥१२॥
(२) न भद्रं भद्रमिति ब्रूयात् ॥ १३ ॥
यत् भद्रं तत् भद्रमिति न ब्रूयात् ॥ १३ ॥
किं तु ?
पुण्यं प्रशास्तमित्येव ब्रूयात् ॥ १४ ॥
पुण्यं प्रशास्तमित्यनयोरन्यतरेण शब्देन ब्रूयात् । प्रशास्तं प्रशस्तम्।
छान्दसो दीर्घः ॥ १४ ॥
(३) वत्सतन्तीं च नोपरि गच्छेत् ॥ १५ ॥
वत्सानां बन्धरज्जुर्वत्सतन्ती । तस्या उपरि न गच्छेत् तां न लङ्घयेत् । व-
त्सग्रहणं गोजातेरुपलक्षणम् ॥ १५ ॥
प्रेङ्खावन्तरेण च नाऽतीयात् ॥ ॥ १६ ॥
प्रेङ्खौ डोलास्तम्भौ । तोरणस्तम्भावित्यन्ये । तावन्तरेण नाऽतीयात्—त
योर्मध्ये न गच्छेत् ॥ १६ ॥
नाऽसौ मे सपत्न इति ब्रूयात् यद्यसौ मे सपत्न इति
ब्रूयात् द्विषन्तं भ्रातृव्यं जनयेत् ॥ १७ ॥
असौ देवदत्तो मे सपत्न इति न ब्रूयात् सदसि । किं कारणम् ?
यद्यसौ मे सपत्न इति ब्रूयात् , द्विषन्तं, क्रियाशब्दोऽयम् , विद्विषाणं भ्रातृव्यं
सपत्नं जनयेत् ‘व्यन् सपत्ने' इति भ्रातृशब्दे व्यन्प्रत्ययः । एवं ह्युक्ते स
मन्येत—नाऽकस्मादयं ब्रूते नूनमस्य मयि द्वेषो वर्तत इति । ततश्च तत्प्र-
तीकारार्थं यतमानसपत्न एव जायते इति ॥ १७ ॥
१ आप. श्रौ. ९. १. २३. २. म स्मृ. ४. १३९. ३ म. स्मृ. ४ ३८.