आपस्तम्ब धर्मसूत्र (महर्षि आपस्तम्ब - हरदत्त टीका एवं हिन्दी अनुवाद)

स्नातकव्रतानि ] उज्ज्वलोपेते प्रथमः प्रश्नः । १७१
नेन्द्रधनुरिति परस्मै प्रब्रूयात् ॥१८॥
इन्द्रधनुराकाशे पश्यन् परस्मै तेन शब्देन न ब्रूयात् । यद्यवश्यं
वक्तव्यं मणिधनुरिति ब्रूयात् । गौतमीये (१) दर्शनात् ॥ १८ ॥
न पततः सञ्चक्षीत ॥ १६ ॥
पततः पक्षिणः सङ्घीभूय स्थितान्न सञ्चक्षीत न गणयेत्--इयन्त एत
इति । अपर आह--'पुण्यक्षयेण स्वर्गात्पततः सुकृतिनः परस्मै न सञ्च-
क्षीत-ज्योतींषि पतन्तीति न कथयेत् ॥ १९ ॥
उद्यन्तमस्तं यन्तं चाऽऽदित्यं दर्शने वर्जयेत् ॥ २० ॥
उदयसमये अस्तमयसमये वा आदित्यं न पश्येत् ।
(२)मनुस्तु-
नेक्षेतोद्यन्तमादित्यं नाऽस्तं यन्तं कदाचन ।
नोपरक्तं न वारिस्थं न मध्यं नभसो गतम् ॥' इति ॥ २० ॥
दिवाऽऽदित्यः सत्त्वानि गोपायति नक्तं चन्द्रमाः ।
तस्मादमावास्यायां निशायां स्वाधीय आत्मनो गुप्तिमि-
च्छेत् प्रायतव्यव्रह्मचर्य्यकाले चर्य्यया च ॥ २१ ॥
दिवा अहनि । आदित्यः सत्त्वानि गोपायति प्राणिनो रक्षति, आलोकदा-
नेन । नक्तं रात्रौ चन्द्रमाः । तस्मादमावास्यायां निशायां रात्रौ स्वाधीयः। वका-
रश्छान्दसः । अन्तिकबाढयोर्नेदसाधौ । बाढतरं भृशतरं आत्मनो गुप्तिं
रक्षणमिच्छेत् । केन प्रकारेण ? प्रायत्यब्रह्मचर्याभ्यां काले चर्यया च । अयं
तावदर्थानुरूपः पाठः । अधीयमानस्तु प्रमादश्छान्दसो वा । प्रयतस्य
भावः प्रायत्यूं नित्यप्रायत्यादाधिकेन प्रायत्येन स्नानादिजेन । ब्रह्मचर्येण
मैथुनत्यागेन । काले कृत्या चर्यया देवार्चनजपादिकया च ॥२१॥
कस्मात्पुनरस्यां रात्रौ चन्द्रमा न गोपायतीत्याह-
सह ह्येतां रात्रिं सूर्याचन्द्रमसौ वसतः ॥ २२ ॥
एतां रात्रिम् । अत्यन्तसंयोगे द्वितीया । सर्वामेतां रात्रिं सूर्याचन्द्रमसौ
सह वसतः । न च सूर्येण सह वसतश्चन्द्रमसः प्रकाशोऽस्ति ॥ २२ ॥
न कुसृत्या ग्रामं प्रविशेत् ॥ २३ ॥
कुसृतिः कुमार्गः । तया ग्राम न प्रविशेत् ॥ २३॥
१. गौ. ध. ९. २२. \qquad\qquad २. म स्मृ ४. ३६.