आपस्तम्ब धर्मसूत्र (महर्षि आपस्तम्ब - हरदत्त टीका एवं हिन्दी अनुवाद)

अथैकादशः पटलः ॥
'न समावृत्ता वपेरन्' ( ८. ७. ) स्नातस्तु काल' ( १०.७. ) इत्यादिषु
प्रसक्तस्य स्नानस्य कालमाह--
विद्यया स्नातीत्येके ॥ १ ॥
वेदविद्या विद्या । तया सम्पन्नः स्नानं कुर्यादित्येके मन्यन्ते । मनुर-
त्याह--
(१)वेदानधीत्य वेदौ वा वेदं वाऽपि यथाक्रमम् ।
अविप्लुतब्रह्मचर्यो गृहस्थाश्रममावसेत्' ॥ इति ॥ १ ॥
तथा व्रतेनाऽष्टाचत्वारिंशत्परीमाणेण ॥ २ ॥
परिमाणमेव परीमाणम् । छान्दसो दीर्घः । अष्टाचत्वारिंशद्ग्रहणं
(२)'पादूनम्, अर्धेने' (२.१३,१४ ) त्यादिपूर्वोक्तस्याप्युपलक्षणम् । अष्टाच
त्त्वारिंशदादिपरिमाणेन व्रतेन (३)वा सम्पन्नः स्नायात् असम्पन्नोऽपि
विद्यया ॥ २ ॥
विद्या व्रतेन चेत्येके ॥ ३ ॥
विद्येति तृतीयैकवचनस्याकारस्य(४) 'सुपां सुलुक्' इत्यादिना
लुक् । विद्यया व्रतेन चोभाभ्यां सम्पन्नः स्नायादित्येके मन्यते । एवं च
(५)वेदमधीत्य स्नास्य' न्नित्यत्र वेदमधीत्येत्युपलक्षणम् । अत्र याज्ञ-
वल्क्यः--
(६)वेदं व्रतानि वा पारं नीत्वा ह्युभयमेव वा ।
अविप्लुतब्रह्मचर्यो लक्षण्यां स्त्रियमुद्वहेत् ॥' इति ।
१. म. स्मृ. ३ २.
२. पादूनम्, अर्धेन, त्रिभिर्वा' इत्येतेषा पूर्वोक्तानामुपलक्षणम् । इति. क. पु.
३ अथ ब्रह्मचर्यविधि 'इत्यारभ्य प्रपञ्चितेन समिदाधानभिक्षाचरणगन्धादिवर्जनादि-
रूपेण । अस्ति च तेषु व्रतशब्द. 'यथा व्रतेषु समर्थः स्यात्तथानि वक्ष्यामः” इति । इह तु
समुदायाभिप्रायमेकवचनम् । तेन वा व्रतेन सम्पन्नस्स्नायात् । असम्पन्नोऽपि विद्यया ।
'चत्वारि वेदव्रतानी' त्येषां तु ग्रहणमत्र नाऽऽशङ्कनीयम् । यथोक्तं विश्वरूपे । इत्यधिकः
पाठो ग. पु.
४. पा सू. ७ १. २९ ५. आप गृ १२. १. ६ याज्ञ स्मृ. १. ५२.