अनङ्गरङ्ग (महाकवि कल्याणमल्ल - कामशास्त्र एवं रति-प्रयोग संस्कृत मूल पाठ)

स्थूलः ] अनङ्गरङ्गः १६
कृशतनुरतिदीर्घा निम्नकक्षा च कृष्णा
सुचिरपतिवियुक्ता कामिनी स्याच्छ्लथाङ्गी ।
पृथुलतरशरीरा गौरवर्णा च खर्वा ¹⁰
सततसुरतयोगा ¹¹ व्यूढकक्षा ¹² दृढा स्यात् ॥ ४ ॥
॥ अथ प्रकृतिलक्षणानि ॥
श्रेष्ठा बलासप्रकृतिः ¹³ पित्तला मध्यमा स्मृता ¹⁴ ।
अधमा वातला नारी तल्लक्षणमपि वक्ष्यते ¹⁵ ॥ ५ ॥
सुस्निग्धदन्तनखलोचनपद्मयुग्मा ¹⁶
मानोन्नता प्रियतमे सुदृढानुरागा ¹⁷ ।
श्यामाथ शीतमृदुमांसलगुह्यरन्ध्रा ¹⁸
प्रोक्ता कफप्रकृतिरेव वरा पुरन्ध्री ॥ ६ ॥
स्यात्पित्तला तु ¹⁹ गौराङ्गी शोगलोचनपाणिजा ।
क्षणं क्रुद्धा ²⁰ प्रसन्ना च पीनश्रोणिपयोधरा ²¹ ॥ ७ ॥
बिभर्ति घर्मसलिलं विस्रगन्धि सुबुद्धिका ।
श्लथकोष्णवराङ्गी ²² च कुशला सुरते मृदुः ॥ ८ ॥
वातला तु ²³ कठोराङ्गी रूक्षकेशी प्रलापिनी ²⁴ ।
चञ्चला बहुभोज्या च कृष्णपाणिजलोचना ²⁵ ॥ ९ ॥
श्यामा धूसरवर्णा च सुरते कठिना भृशम् ।
गोजिह्वाभखरस्पर्शं बिभर्ति मदनालयम् ॥ १० ॥
॥ अथ देवसत्त्वादय उच्यन्ते ॥
प्रसन्नवक्त्राम्बुजसौरभाङ्गी
सन्तोषयुक्ता शुचिकर्मदक्षा ²⁶ ।
प्रियंवदा भूरिधना जनाढ्या
नारीयमुक्ता किल देवसत्त्वा ॥ ११ ॥