अमृतानुभव एवं चांगदेव पासष्टी (सन्त ज्ञानेश्वर - चिद्विलासवाद एवं अद्वैत अनुभूति सटीक)

७६ सार्थ अमृतानुभव
न दिसे जरी अज्ञान । तरी आहे हें नव्हे आन ॥ यया
दृश्या अनुमान । प्रणाम जालें ॥ ८९ ॥ नातरी चंद्र एकु असे ।
तो व्योमीं दुणावला दिसे ॥ तरी डोळा तिमिर ऐसें । मानूं ये
कीं ॥ ९० ॥ भूमीवेगळीं झाडें । पाणी घेती कवणीकडे ॥ न
दिसती आणि अपाडे । साजीं असती ॥ ९१ ॥ तरी भरवसेनी
मूळें । पाणी घेती हें न ढळे ॥ तैसें अज्ञान कळे । दृश्यास्तव
॥ ९२ ॥ चेइलेया नीद जाय । निंद्रिता तंव ठाउवी नव्हे ॥
परी स्वप्न दाऊनी आहे । म्हणों ये कीं ॥ ९३ ॥ म्हणोनि
वस्तुमात्रें चोखें । दृश्य जरी येवढें फाके ॥ तेव्हां अज्ञान आथी
सुखें । म्हणों ये कीं ॥ ९४ ॥ अगा ऐशिया ज्ञानातें । अज्ञान
म्हणणें केउतें ॥ काय दीवो करी तयातें । अंधारु म्हणिपे ॥९५॥
म्हणून जरी अज्ञान दिसत नाहीं तरी अज्ञान आहे हें खोटें नाहीं. कारण
यास प्रमाण दृश्य अनुमान हें आहे; म्हणजे दृश्यामानावरूनच अज्ञान
सिद्ध होतें. ८९. किंवा आकाशात चंद्र एक असून जर दोन दिसले, तर
डोळ्यांत तिमिर दोष आहे, असें मानावें लागतें. ९०. झाडें पृथ्वीशिवाय
दुसरीकडून पाणी घेतांना दिसत नाहींत आणि ताजी टवटवीत तर दिसतात.
९१. त्यावरून झाडाचीं मुळें पाणी शोषून घेतात, हें कबूल करावेंच लागतें.
त्याप्रमाणें दृश्यावरून अज्ञानाची सिद्धि होते. ९२. जागृत पुरुषाला झोंप
नसते आणि निजलेल्याला तर झोंप ठाऊक नाहीं, पण ज्या अर्थी स्वप्न
दिसतें त्या अर्थी निद्रा आहे असें म्हणावेंच लागतें. ९३. म्हणून निर्मल
वस्तुमात्र आत्म्याच्या ठिकाणीं जर एवढा दृश्याचा पसारा दिसतो, तर
अज्ञान आहे असें म्हणण्यास कांहींच प्रत्यवाय नाहीं. ९४. अहो, हें
बोलणें सारें ज्ञान आहे. त्या ज्ञानालाच अज्ञान असें कसें म्हणावें ? जो
प्रकाश करितो त्याला काय अंधार म्हणावें ? ९५.