अमृतानुभव एवं चांगदेव पासष्टी (सन्त ज्ञानेश्वर - चिद्विलासवाद एवं अद्वैत अनुभूति सटीक)

७४ सार्थ अमृतानुभव
तैसा चिन्मात्रीं चोखडा । भलतैसा अज्ञानाचा झाडा ॥ घेतला
तन्हीं पवाडा । येईल काई ॥ ७३ ॥ जे सायेचिया चाडे । डहुळे
दुधाचे भांडें ॥ ते दिसे कीं विघडे । तैसें हें पा ॥ ७४ ॥ नाना
नीद धरावया हातीं । चेऊनि उठिला झडती ॥ ते लाभे कीं थिती ।
नासली होये ॥ ७५ ॥ तेवीं पहावया अज्ञान ऐसें । हें आंगीं
पिसें कायसें ॥ न पाहतां आपैसें । न पाहणेंचि कीं ॥ ७६ ॥
एवं कोण्हेही परी । अज्ञानभावाची उजरी । न पडेचि नगरी
विचाराचिये ॥ ७७ ॥ अहो कोण्हेही वेळे ॥ आत्मा अथवा वेगळे ॥
विचाराचे डोळे । देखते कां ॥ ७८ ॥ ना निर्धाराचें तोंड न
माखे । प्रमाण स्वप्नींही नायके ॥ कीं निरुती हन मुके ।
अनसाईपणा ॥ ७९ ॥ इतुलियाही भागू । अज्ञानाचा तरी तो
मागु ॥ निगे ऐसा वागु । पडतां कीं देवा ॥ ८० ॥
त्याप्रमाणें ज्ञानस्वरूप आत्म्याच्या ठिकाणीं अज्ञानाचा कितीहि शोध
घेतला तरी तो सांपडेल काय ? सायीच्या दुधाचें भांडें ढवळलें तर
दुधावर साय येईल कीं नाहींशी होईल ? ७४. अथवा एकादा झोपलेला
झटकन जागा होऊन, आलेल्या निद्रेला हातांत पकडूं म्हणेल तर ती हातीं
लागेल कीं नाहींशी होईल ? ७५. तेव्हां अशाप्रकारें अज्ञान पाहणें हा
वेडेपणा आहे. अज्ञानाचा विचार करावयास गेलें असतां अज्ञान नाहींच
आणि ज्या वेळीं विचार करीत नाहीं, त्या वेळीं तर तें सहजच नाहीं;
तात्पर्य नाहींच अज्ञानाचा अत्यंताभाव आहे. ७६ याप्रमाणें कोणत्याहि
प्रकारें अज्ञानाची सिद्धि विचाराच्या गांवीं होत नाहीं. ७७. अहो, कोण-
त्याही वेळीं आत्म्याच्या ठिकाणीं किंवा दुसरीकडे विचार दृष्टीनें अज्ञान
दिसतें का ? ७८. अज्ञानानें निर्धाराचें तोंड माखलें जात नाहीं. प्रमाण
तर अज्ञानाला स्वप्नांतही पाहात नाहीं. फार काय, अज्ञान वेगळेपणानें
निश्चित नाहीं. ७९. अशा प्रकारें सर्व बाजूंनीं अज्ञानाचा पत्ता लागला
असता तर बरें झालें असतें. पण त्याचा कांहीं थांग लागत नाहीं. ८०.