अमृतानुभव एवं चांगदेव पासष्टी (सन्त ज्ञानेश्वर - चिद्विलासवाद एवं अद्वैत अनुभूति सटीक)

७० सार्थ अमृतानुभव
कां शुभाशुभरूपें । स्वप्नदृष्टि आरोपें ॥ तें नीद नव्हे जाउर्पे ।
निदेचें कीं ॥ ४४ ॥ नाना चांदु एकु असे । तो व्योमीं दुणावला
दिसे ॥ तें तिमिरकार्य जैसें । तिमिर नव्हे पैं ॥ ४५ ॥ तैसें
प्रमाता प्रमेय । प्रमाण जें त्रय ॥ तें अज्ञानाचें कार्य । अज्ञान
नव्हे ॥ ४६ ॥ म्हणोनी प्रत्यक्षादिकीं । अज्ञान कार्य विशेखीं ॥ न
घेपे येविषयीं । आनु नाहीं ॥ ४७ ॥ अज्ञान कार्यपणें । घेइजे तें
अज्ञान म्हणणें ॥ तरी घेताही करणें । तयाचेंचि ॥ ४८ ॥ स्वप्नीं
दिसे तें स्वप्न । मा देखता काय आन ॥ तैसें कार्याचि अज्ञान ।
केवळ जरी ॥ ४९ ॥ तरी चाखिला गूळ गूळें । माखिलें काजळ
काजळें ॥ कां घेपे देपे शूळें । हालया शूळें ॥ ५० ॥
किंवा स्वप्नांत शुभाशुभरूपानें दिसणारें सर्व झोंप नाहीं. तें झोंपेचें
पिलं म्हणजे कार्य आहे. ४४. अथवा आकाशांत चंद्र एक असून दोन
दिसतात, पण ते दोन दिसणें हें अंधाराचें कार्य आहे, अंधार नव्हे. ४५.
त्याप्रमाणें प्रमाता, प्रमाण, प्रमेय ही त्रिपुटी अज्ञानकार्य आहे; स्वयंअज्ञान
नव्हे. ४६. ही प्रत्यक्षादि सहा प्रमाणें अज्ञानाची विशेष कार्ये आहेत,
त्यांच्याकडून अज्ञानाचें ग्रहण होत नसलें तरी त्या विशेष कार्या-
वरूनच कारणरूपानें अज्ञान अनुमानलें पाहिजे. ४७. अज्ञानाच्या कार्या-
वरून अज्ञानसिद्ध आहें असें जर म्हणावें तरी पण ज्या प्रत्यक्षादि
प्रमाणांवरून अनुमानानें तो अज्ञानाची सिद्धि करतो. तेंही अज्ञानच होय;
कारण चैतन्याव्यतिरिक्त कोणताहि पदार्थ अज्ञानकार्य म्हणून समजलें जातें.
४८. जर स्वप्नांत दिसणारें सर्व एकरूपच आहे तर मग स्वप्न पाहाणारा
त्याहून निराळा आहे काय ? त्याप्रमाणें अज्ञानाचें कार्यच जर केवळ
अज्ञान आहे असें म्हणालास, ४९. गुळानेंच गुळाची चव घेतली;
काजळानेंच स्वतःला काजळ लाविलें किंवा सुळानेंच सुळाला मारलें
असें म्हटल्यासारखें होईल. ५०.