अमृतानुभव एवं चांगदेव पासष्टी (सन्त ज्ञानेश्वर - चिद्विलासवाद एवं अद्वैत अनुभूति सटीक)

सार्थ श्रीचांगदेव पासष्टी १३१
आपुलिया बुबुळा । दृष्टि असोनि अखम डोळा । तैसा
आत्मज्ञानीं दुबळा । ज्ञानरूप जो ॥ ३१ ॥ जें जाणणेंचि कीं
ठाईं । नेणणें कीर नाहीं । परी जाणणें म्हणोनियांही । जाणणें
कैंचें ! ॥ ३२ ॥ यालागीं मौनेंचि बोलिजे । कांहीं नहोनि सर्व
होइजे । नव्हतां लाहिजे । कांहींच नाहीं ॥ ३३ ॥ नाना बोधाचिये
सोयरिके । साचपण जेणे एकें । नाना कल्लोळमाळिके । पाणी
जेवीं ॥ ३४ ॥ जे देखिजतोविणे । एकलें देखतेपण । हें असो
आपणिया आपण । आपणचि जें ॥ ३५ ॥ जें कोणाचें नव्हतोनि
असणें । जे कोणाचें नव्हतां दिसणें । कोणाचें नव्हतां भोगणें ।
केवळ जो ॥ ३६ ॥
सर्व दृश्य वस्तु पाहण्याची दृष्टि डोळ्याच्या ठिकाणीं आहे. पण तो
स्वतःला बघण्याच्या बाबतींत अंधळाच ठरतो. कारण तो पाहणेंरूपच आहे.
त्याच्या ठिकाणीं पाहणेंपणाचा व्यवहार होत नाहीं. त्याप्रमाणें परमात्मा हा
ज्ञानरूप आहे म्हणून तो आपल्या ज्ञानाचा विषय होणें शक्य नाहीं. ३१.
ज्या ज्ञानस्वरूप परमात्म्याच्या जवळ अज्ञान कालत्रयी नाहीं, तो स्वतः
ज्ञानरूप असल्यामुळे त्याच्या ठिकाणीं जाणण्याचा व्यवहार कसा होणार ?
३२. म्हणून केवळ मौन हेंच ज्याचें बोलणें, सर्व अनात्मवस्तूंचा परित्याग
हीच ज्याची प्राप्ति, सर्व धर्मशून्य अशी परमात्मवस्तु ती जीव जेव्हां कोणत्याहि
धर्माने मुक्त नसेल तेव्हा प्राप्त होईल. ३३. किंवा अनंत ज्ञानाचे व्यवहार
झाले तरी त्या सर्व व्यवहारसंबंधाला सत्यत्व देणारें जें एक ज्ञान असतें; जसें
लाटांच्या अनंत मालिकेमध्यें पाणी एकरूपानें असतें. ३४. जें कोणाला दृश्य न
होतां, स्वरूपानें द्रष्टेपणाने एकटें असतें त्या ज्ञानाच्या शब्दानें कितीसें वर्णन
करावें ? तें अद्वितीय आहे, म्हणजे आपले नातेवाईक आपणच. ३५. परमात्म-
वस्तु अस्तित्वरूपच असल्यामुळे तिचें अन्य दुसऱ्या कोणाच्या अस्तित्वावर
नसतें; कोणाला विषय न होतां स्वतःच प्रकाशमान आहे आणि अन्य
दुसऱ्या कोणत्याहि भोग्य पदार्थावांचून स्वरूपानें आनंदरूप आहे. ३६