अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

६४० भाष्यस्फुटार्थासहितेऽभिधर्मकोशे [ मार्गपुद्गल-
भावनामार्गालाभात् सकलस्रोतोऽभिसमयाच्च मार्गान्वयज्ञाने। स एव तस्मादन्यान्
सप्तोपपत्तिभवान् मनुष्येषु प्रतिसन्दधाति सप्तान्तराभवान्। एवं देवेष्वित्यष्टा-
विंशतिभवान् प्रतिसन्दधाति। सप्तकसामान्यात्तु सप्तकृत्वः परम उक्तः। सप्त-
स्थानकौशल-सप्तपर्णवदिति वैभाषिकाः।
यत्तर्हि सूत्र उक्तम्- "अस्थानमनवकाशो यद् दृष्टिसम्पन्नः पुद्गलोऽष्टमं
भवमभिनिर्वर्तयिष्यति। नेदं स्थानं विद्यते" इति। एकस्यां गतावित्यभिप्रायः।
यथारुतं वा कल्प्यमानेऽन्तराभवोऽपि न स्यात्।
विस्तरः। यस्मात्तेन सर्वफलप्रापिणा प्रतिपन्नकमार्गः पञ्चदशक्षणस्वभावः,
भावनामार्गश्च षोडशक्षणो लब्धः। अष्टमकेन तु प्रतिपन्नकः मार्ग एव लब्ध इति।
इतश्च दर्शनभावनामार्गालाभात्। यस्माच्च तेन दर्शनमार्गश्च स एव भावना-
मार्गश्च स एव लब्धः, अष्टमकेन तु दर्शनमार्ग एवेति। सकलस्रोतोऽभिसम-
याच्च मार्गान्वयज्ञाने। यस्माच्चानेन सकलं स्रोतोऽभिसमितं मार्गान्वयज्ञान-
क्षान्तिकक्षणस्यापि दर्शनान्न त्वष्टमकेन। तस्मादेभिः कारणैः सर्वफलप्राप्येव
स्रोतआपन्न इत्युच्यते नाष्टमकः। प्रकर्षगते हि तथा वचनम्। तद्यथा लोके यः
प्रकर्षेण भासं करोति स भास्कर उच्यते, न खद्योतकः, तद्वत्। तस्मादन्या-
निति। तस्मात् साम्प्रतिकाद् भवादन्यान्। सप्तस्थानकौशलसप्तपर्णवदिति।
यथा रूपकसामान्यात् सप्तस्थानकुशलो भिक्षुरुक्तः सूत्रे। कथम् ? विस्तर-
मुक्त्वाह- "कथं च भिक्षवो भिक्षुः सप्तस्थानकुशलो भवति ? रूपं यथाभूतं
प्रजानाति, रूपसमुदयं रूपनिरोधं रूपनिरोधगा