अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

निर्देशः ] षष्ठं कोशस्थानम् ६३३
मृदुतीक्ष्णेन्द्रियौ तेषु श्रद्धाधर्मानुसारिणौ ।
मृद्विन्द्रियस्तेषु वर्तमानः श्रद्धानुसारोत्युच्यते, तीक्ष्णेन्द्रियो धर्मानुसारीति ।
श्रद्धयानुसारः श्रद्धानुसारः, सोऽस्यास्तीति श्रद्धानुसारी । श्रद्धयानुसर्तुं
शीलमस्येति वा । पूर्वं परप्रत्ययेनार्थानुसरणात्¹ ।
एवं धर्मानुसारी । पूर्वं स्वयमेव सूत्रादिभिर्धर्मेरर्थानुसरणात् ।
तौ पुनः—
अहीनभावनाहेयौ फलाद्यप्रतिपन्नकौ ॥ २९ ॥
फलानामाद्यं स्रोतआपत्तिफलम्; सर्वफलप्राप्तौ तस्य प्रथमत्वात् । तावेव
श्रद्धाधर्मानुसारिणौ, यदि पूर्वं लौकिकेन मार्गेणाप्रहीणभावनाहेयौ भवतः, सकल-
बन्धनौ तौ स्रोतआपत्तिफलप्रतिपन्नकावुच्येते ॥२९॥
यावत् पञ्चप्रकारघ्नौ,
यदि पूर्वं लौकिकेन मार्गेण कामावचराणां भावनाहेयानां यावत् पञ्च
प्रकाराः प्रहीणा भवन्ति, तथैव प्रथमफलप्रतिपन्नकावुच्येते ।
त्रावशेषं दर्शनं न समाप्तमिति । तदन्तरालत्वादिति । दर्शनमार्गान्तराल-
त्वात् । तयोर्वा द्वयोः क्षान्त्योरन्तरालत्वात् । तान्यपि सप्त ज्ञानानि दर्शन-
मार्गे । शेषद्रष्टव्यसाकांक्षत्वात् तस्य योगिन इत्यभिप्रायः ॥ २८ ॥
पूर्वं परप्रत्ययेन परोदितेन अर्थानुसरणाद् दुःखादिसत्यप्रतिपत्तेरित्यर्थः ।
पूर्वमिति विशेषणेन भावनाकाले परोपदेशनिरपेक्षमर्थानुसरणमिति कथितं
भवति । एवं धर्मानुसारीति । धर्मैरनुसारो धर्मानुसारः, सोऽस्यास्तीति
धर्मानुसारी । धर्मैरनुसर्तुं शीलमस्येति वा । पूर्वं स्वयमेव सूत्रादिभिर्धर्मैर्द्वादशाङ्गैः
प्रवचनैरर्थानुसरणात् । पूर्ववद् व्याख्यानम् ॥ २६ ॥
यावत्पञ्च प्रकाराः प्रहीणा भवन्तीति । यावच्छब्देन यद्येको द्वौ त्रयश्चत्वारः
पञ्च प्रहीणाः प्रकारा भवन्ति । तथैव प्रथमफलप्रतिपन्नकावुच्येते । यथा
सकलबन्धनौ ।
१. परसं प्रत्यये० — का० ।
अभि० को० ३ : १२