अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

वेदनां पर्यायेण दुःखां सतीमेकान्तसुखां पश्यतो विपर्यासः । एवमुपपत्तिम् ।
तस्मान्नान्तः सुखवेदनाऽभावसिद्धिः ।
यदि तु स्वभावत एव सर्वं वेदितं दुःखमभविष्यत्, 'तिस्रो वेदनाः' इति
वचने को गुणोऽभविष्यत् । लोकानुवृत्त्येति चेत् न ? सर्ववेदितदुःखत्वस्य
संस्कारविपरिणामानित्यतां संधायभाषितवचनात्, यथाभूतवचनाच्च । “यच्च
सुखेन्द्रियं यच्च सौमनस्येन्द्रियं सुखैषा वेदना द्रष्टव्या” इति विस्तरेणोक्त्वा
“येनेमानि पञ्चेन्द्रियाण्येवं यथाभूतं सम्यक् प्रज्ञया दृष्टानि, त्रीणि चास्य
संयोजनानि प्रहीणानि भवन्ति” इत्येवमादि । लोकोऽपि च कथं दुःखां वेदनां
त्रिविधां व्यवस्येत् !
मृद्वधिमात्रमध्यासु यथाक्रमं सुखादिबुद्धिरिति चेत् ? न ; सुखस्यापि
त्रिविधत्वात् मृद्वादिषु दुःखेष्वधिमात्राद