अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

निर्देशः ] पञ्चमं कोशस्थानम् ८४७
कौकृत्यक्रोधम्रक्षाः स्वतन्त्राश्च । स्वतन्त्राश्चैते पञ्चोपक्लेशाः, अधिमात्रसम्प्रयोगि-
त्वात् । यथैते ईर्ष्यादयः पञ्चोपक्लेशा भावनाहेयाः,
स्वतन्त्राश्च तथा मलाः ।
षट्क्लेशमलास्तथैव । एते पुनर्यथोक्ता उपक्लेशाः
कामेऽशुभाः,
कामधातावकुशलाः । तत्रापि
त्रयो द्विधा,
स्त्यानौद्धत्यमिद्धानि अकुशलाव्याकृतानि ।
परेणाव्याकृतास्ततः ॥ ५२ ॥
कामधातोरूर्ध्वमव्याकृताः उपक्लेशा यथासम्भवम् ॥ ५२ ॥
कति पुनरेषां कुतस्त्या वेदितव्याः ?
माया शाठ्यं च कामाद्यध्यानयोः,
एतौ द्वौ कामधातौ प्रथमे च ध्याने । कथं ब्रह्मलोके माया ?
ब्रह्मवचनात् ।
स हि तत्र महाब्रह्मा वितथात्मसन्दर्शनतया आयुष्मन्तमश्वजितं वञ्च-
यितुं प्रवृत्तः । उक्तमपि शाठ्यं प्रसङ्गेनागतं१ पुनरेवोक्तम् ।
स्वतन्त्राश्चैते । न रागादिपरतन्त्रा इत्यर्थः ।
स्त्यानौद्धत्यमिद्धान्यकुशलाव्याकृतानीति । पर्यवस्थानाधिकारात् मिद्धं कुशल-
मपीति नोच्यते ।
“परेणाव्याकृतास्ततः” इति । यथासम्भवमिति । कामधातोः परेण यावन्तः
सम्भवन्ति, ते पुनर्मायाशाठ्यादयः ॥ ५२ ॥
वितथात्मसन्दर्शनतयेति । वितथस्यात्मनः सन्दर्शनतया महाब्रह्मा आयुष्मन्त-
मश्वजितं वञ्चयितुं प्रवृत्तः 'कुत्रेमानि ब्रह्मन् ! महाभूतानि अपरिशेषं
निरुध्यन्ते” इति पृष्टोऽप्रजानन् क्षेपमकार्षीत्—“अहमस्मि ब्रह्मा महाब्रह्मा
ईश्वरः कर्ता निर्माता स्रष्टा सृजः पितृभूतो भावानाम्' इति मायया वञ्चयितु-
मारब्धः । अथ स महाब्रह्मा आयुष्मन्तमश्वजितं करे गृहीत्वा एकान्तेऽस्थात् ।
१. प्रसङ्गागतं—का० ।