अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

येन न्यायसंज्ञप्तिं न गृह्णाति । आघातवस्तुबहुलीकार उपनाहः । विहेठनं
विहिंसा, येन प्रहारपारुष्यादिभिः परान् विहेठयते ।
एषां पुनः षण्णां क्लेशमलानां
रागजौ ।
मायामदौ प्रतिघजे उपनाहविहिंसने ॥ ५० ॥
दृष्टपामर्शात् प्रदाशस्तु शाठ्यं दृष्टिसमुत्थितम् ।
"किं कुटिलम् ? पापिका दृष्टिः" इति गाथावचनाद् युज्यते । शाठ्यं
दृष्टिनिःष्यन्दः ॥ ४९-५० ॥
क एषां किमहातव्यः ? यानि तावत् दश पर्यवस्थानान्युक्तानि,
तत्राहीक्यानपत्राप्स्यत्यानमिद्धोद्धवा द्विधा ॥ ५१ ॥
एते पञ्च धर्मा द्विविधा दर्शन-भावनाप्रहातव्या; उभयप्रकारक्लेशसंप्रयोगात् ।
यश्च यद्दर्शनहेयसंप्रयुक्तः स तद्दर्शनप्रहातव्यः ॥ ५१ ॥
तदन्ये भावनाहेयाः,
तेभ्योऽन्ये पर्यवस्थानसंगृहीता उपक्लेशा भावनाहेया एव । ईर्ष्यामात्सर्य-
विद्यानिष्यन्दः कर्मस्वकतामश्रद्दधानस्तदवद्यं प्रच्छादयति । न परस्यान्तिके
विशुद्धयर्थं देशयतीति एवमुभयनिष्यन्दो म्रक्ष इत्येके ।
कथमनपत्राप्यमविद्यानिष्यन्दः ? यस्मात् 'अवद्ये भयदर्शित्वमत्रपा'
(अभि० को० २.३३) इति । यत् क्लिष्टं तदेव पर्यवस्थानाधिकारात् ॥ ४८ ॥
"क्लेशमलाः" इति । यथा शरीरान्मला जायन्ते, एवमिमे मायादयो मला
इव क्लेशेभ्य उत्पद्यन्ते । क्षिपति प्रेरयति । मदः पूर्वोक्तः । "मदः स्वधर्मे रक्तस्य
पर्यादानं तु चेतसः" (अभि० को० २.३४) इति ॥ ४६-५० ॥
यश्च यद्दर्शनहेयसम्प्रयुक्त इति । यस्य सत्यस्य दर्शनम् = यद्दर्शनम्,
यद्दर्शनेन हेयः = यद्दर्शनहेयः, तेन सम्प्रयुक्तः = यद्दर्शनहेयसम्प्रयुक्तः । स
तद्दर्शनहेयः । स तस्य दर्शनस्य दर्शनेन हेयः । कः ? आहीक्यादिः । तदन्ये
भावनाहेया एव ॥ ५१ ॥
तेभ्योऽन्य इति । आहीक्यादिभ्योऽन्ये ईर्ष्यादयो भावनाहेया एव । न
दर्शनहेयाः ।