अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)
Abhidharmakosha and Bhashya of Vasubandhu with Commentary
आचार्य वसुबन्धु (टीकाकार: यशोमित्र, सम्पादक: स्वामी द्वारिकादास शास्त्री) द्वारा
पृष्ठ 859, कुल 1258 में से
संदर्भ में पढ़ेंHere is the line-by-line transcription of the Sanskrit text from the image:
४० भाष्यस्फुटार्थासहितेऽभिधर्मकोशे [ अनुशय-
इति । कस्मादेतान्यवरभागीयान्युच्यन्ते ? अवरभागहितत्वात् । अवरो हि भागः
कामधातुः, एतानि च तस्यानुगुणानि । यस्मात्—
द्वाभ्यां कामानतिक्रमः ।
त्रिभिस्तु पुनरावृत्तिः,
कामच्छन्दव्यापादाभ्यां कामधातुं नातिक्रामति । सत्कायदृष्ट्यादिभिरति-
क्रान्तोऽपि पुनरावर्त्यते; दौवारिकानुचरसाधर्म्यात् । त्रिभिः सत्त्वावरतां नाति-
क्रामति पृथग्जनत्वम्, द्वाभ्यां धात्ववरतां कामधातुम् । तस्माद्' एव तान्यवर-
भागीयानीत्यपरे ।
यदा स्रोतआपन्नस्य पर्यादाय त्रिसंयोजनप्रहाणात् षट्क्लेशाः प्रहीणाः,
किमर्थं तिस्रो दृष्टोरपहाय त्रयमेवाह—सत्कायदृष्टिं शीलव्रतपरामर्शं विचिकित्सां
च ? सर्वमेतद्वक्तव्यं स्यात्, किन्तूक्तम्—
"ईर्ष्या-मात्सर्यसंयोजनाः कौशिका देवमनुष्याः" इति । तस्माद् दशभ्यः
पर्यवस्थानेभ्य एतदेव संयोजनमिति ॥ ४२ ॥
अवरो हि भागः कामधातुरिति । त्रैधातुकसमुदयापेक्षस्य कामधातुरवरो
विहीनो धातुः, एकान्तसमाहितत्वात् । अकुशलधर्मापायगतिदुःखदौर्मनस्य-
सद्भावात् । घनक्लेशत्वाच्च ।
"द्वाभ्यां कामानतिक्रमः" इति । तदप्रहाणे कामधात्वनतिक्रमात् । दौवा-
रिकानुचरसाधर्म्यादिति । दौवारिकसधर्माणौ² कामच्छन्दव्यापादौ । तौ हि
कामधातुबन्धनागारान् निष्क्रमणं न दत्ततः, दौवारिकवत् । अनुचरसधर्माणः
सत्कायदृष्ट्यादयः । १ यथा हि दौवारिकप्रमादे बन्धनागारात् पुरुषो निष्क्रान्तो-
ऽपि दौवारिकानुचरैर्निवर्त्यते । तथेहापि अमीभिरिति । त्रिभिः । सत्त्वावरता-
मिति । पृथग्जनत्वलक्षणं सत्त्वावरतां सत्कायदृष्टि-शीलव्रतपरामर्शविचिकित्सा-
संयोजनैर्नातिक्रामति । द्वाभ्याम् कामच्छन्दव्यापादाभ्याम् । धात्ववरताम्
कामधातुस्वभावां नातिक्रामति नातिवर्तते । आर्येभ्यो ह्यवराः पृथग्जनाः, धातुषु
च कामधातुरवरः । तस्मादेव तान्यवरभागीयानि । अपरे योगाचाराः ।
पर्यादाय त्रिसंयोजनप्रहाणादिति । निरवशेषतः सत्कायदृष्टि-शीलव्रतपरा-
मर्श-विचिकित्सासंयोजनप्रहाणादित्यर्थः । षट् क्लेशाः प्रहीणा इति । पञ्च दृष्टयो
विचिकित्सा च । न तु रागादय उक्ताः, सावशेषत्वात् । तिस्रो दृष्टोरपहायेति ।
१. अत-का०। २. ०सधर्मणौ-जा० ।