अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

निर्देशः ] पञ्चमं कोशस्थानम् ८२६
अन्तग्रहाच्छोलव्रतपरामर्शः । यमेवान्तं गृह्णाति तेन शुद्धिप्रत्यागमनात् ।
ततो दृशः ।
'आमर्शः' इति वर्तते । शीलव्रतपरामर्शाद् दृष्टिपरामर्शः प्रवर्तते । येन शुद्धिं
प्रत्येति तस्याग्रतो ग्रहणात् । ततः—
रागः स्वदृष्टौ मानश्च
तस्यामभिष्वङ्गात्, तया चोन्नतिगमनात् ।
द्वेषोऽन्यत्र
स्वदृष्ट्यध्यवसितस्य तत्प्रत्यनीकभूतायां परदृष्टौ द्वेषः प्रवर्तते ।
अपरे स्वदृष्टावेवान्यत्र गृहीते त्यक्तायां द्वेषमिच्छन्ति । दर्शनहेयानां
रागादीनां स्वसान्तानिकदृष्ट्यालम्बनत्वात् ।
इत्यनुक्रमः ॥ ३३ ॥
एष एषां दशानां क्लेशानां प्रवृत्तिक्रमः ॥ ३३ ॥
उत्पद्यमानस्तु त्रिभिः कारणैरुत्पद्यते—
अप्रहीणादनुशयाद् विषयात् प्रत्युपस्थितात् ।
अयोनिशो मनस्कारात् क्लेशः,
तद्यथा—रागानुशयोऽप्रहीणो भवत्यपरिज्ञातः कामरागपर्यवस्थानीयाश्च
धर्मा आभासगता भवन्ति । तत्र चायोनिशो मनस्कार एवं कामराग उत्पद्यते ।
तान्येतानि यथाक्रमं हेतुविषयप्रयोगबलानि ।
अप्रहीणो भवत्यपरिज्ञात इति । अप्रहाणः; तत्प्राप्त्यनुच्छेदात् । अपरिज्ञातः;
तत्प्रतिपक्षस्य चानुत्पत्तेः । कामरागपर्यवस्थानीया इति । पर्यवतिष्ठत एभि-
रिति पर्यवस्थानीयाः स्नानीयवत् । कामरागस्य पर्यवस्थानीया अनुकूला इति ।
कामराग एव वा पर्यवस्थानम् कामरागपर्यवस्थानम् , तस्मै हिताः कामराग-
पर्यवस्थानीयाः । ते पुनः रूपादयो विषया आभासगता भवन्तीति । विषय-
रूपतामापन्ना भवन्तीत्यर्थः । तत्र चायोनिशोमनस्कार इति । तत्र चाभास-
गतेषु विषयेषु विपरीतं समनन्तरप्रत्यय इत्यर्थः । हेतुविषयप्रयोगबलानिति ।
हेतुबलम्—कामरागोत्पत्तये कामरागानुशयोऽप्रहीणो भवत्यपरिज्ञातः । काम-
रागपर्यवस्थानीया विषयबलम् । तत्र चायोनिशोमनस्कारः—प्रयोगबलम् । एव-