अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

७६२ भाष्यस्फुटार्थसहितेऽभिधर्मकोशे [ अनुशय-
न द्वेषोऽनपकारतः ।
अपकारवस्तुनि हि प्रतिघ उत्पद्यते । न चैवं निरोधमार्गौ ।
न मानो न परामर्शौ शान्तशुद्धयग्रभावतः ॥ १६ ॥
निरोधमार्गयोः शान्तत्वान्न ताभ्यामुन्नतिर्भवितुमर्हति । भूतार्थशुद्धित्वाच्च तयोः
शुद्धिग्राहः शीलव्रतपरामर्शः । अग्रौ च तौ । हीने चाग्रग्राहो दृष्टिपरामर्शः ।
तस्माद्युक्तमेषामानास्रवालम्बनत्वम् ॥ १६ ॥
एषामष्टानवतेरनुशयानां कत्यालम्बनतोऽनुशेरते ? कति सम्प्रयोगत एव ?
सर्वत्रगा अनुशयाः सकलामनुशेरते ।
स्वभूमिमालम्बनतः स्वनिकायमसर्वगाः ॥ १७ ॥
ये सर्वत्रगा अनुशयास्ते सकलां पञ्चप्रकारामपि स्वां भूमिमालम्बनतोऽनु-
शेरते । असर्वत्रगास्तु स्वस्यां भूमौ स्वमेव निकायमालम्बनतोऽनुशेरते, नान्यम् ।
तद्यथा—दुःखदर्शनप्रहातव्या दुःखदर्शनप्रहातव्यमेव निकायम्, एवं यावद्भावना-
प्रहातव्या भावनाप्रहातव्यमेव, नान्यम् ॥ १७ ॥
उत्सर्गं कृत्वाऽपवादं करोति—
नानास्रवोर्ध्वविषयाः,
“न द्वेषोऽनपकारतः” इति । नवाघातवस्तुलक्षणव्यतीतत्वान्निरोधमार्ग-
योर्नात्र द्वेषः; भूतार्थशुद्धित्वादिति । भूतार्थेन शुद्धिः = निरोधः । क्लेशमल-
प्रहीणत्वात् । मार्गोऽपि परमार्थशुद्धिः, परमार्थेन शुद्धयत्यनयेति कृत्वा ।
यस्तयोः शुद्धिरिति ग्राहो न शीलव्रतपरामर्श इति युज्यते व्यवस्थापयितुम् ।
अग्रौ च ताविति । भूतार्थशुद्धित्वात् तौ निरोधमार्गौ अग्रौ । अपि च—परामर्शौ
यद्यनास्रवालम्बनौ स्याताम्, सम्यग्दृष्टिलक्षणं भजेताम्; शुद्धत्वादग्रत्वाच्चाना-
स्रवाणाम् । अतश्च न दर्शनहेयौ स्यातामग्रौ । हीने च वस्तुन्यग्र इति ग्राहो दृष्टि-
परामर्शो युज्यते, न चैवं निरोधमार्गाविति । न तयोरग्रग्राहो दृष्टिपरामर्शो
भवति ॥ १६ ॥
कत्यालम्बनतोऽनुशेरते, कति सम्प्रयोगत एवेति । कत्यालम्बनत एवेति
नावधारणेन पृच्छति; यस्माद् य आलम्बनतोऽनुशेरते, तेऽवश्यं सम्प्रयोगतो-
ऽनुशेरत इति । ये तु सम्प्रयोगत एवानुशेरते, ते नालम्बनतोऽनास्रवविसभाग-
भूम्यालम्बना अनुशया इति ॥ १७ ॥