सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

Abhidharmakosha and Bhashya of Vasubandhu with Commentary

आचार्य वसुबन्धु (टीकाकार: यशोमित्र, सम्पादक: स्वामी द्वारिकादास शास्त्री) द्वारा

DevanagariSanskritpublished1,258 पृष्ठ

पृष्ठ 809, कुल 1258 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 809

Here is the line-by-line transcription of the Sanskrit text from the provided image:

७९० भाष्यस्फुटार्थासहितेऽभिधर्मकोशे [ अनुशय-
तद्गोचराणां विषयो मार्गो ह्यन्योऽन्यहेतुकः ॥ १५ ॥
निरोधालम्बनानां मिथ्यादृष्ट्यादीनां स्वभूमिनिरोध एवालम्बनं कामावचराणां
कामधातोरेव, यावद् भवाग्रभूमिकानां भवाग्रस्यैव । मार्गालम्बनानां कामावचराणां
षड्भूमिको धर्मज्ञानपक्षो मार्गः सर्व एवालम्बनम् । योऽपि रूपारूप्यप्रतिपक्षः
रूपारूप्यावचराणामप्यष्टभूमिकानां नवभूमिकः, स एवान्वयज्ञानपक्ष्यो मार्ग
आलम्बनम्; मार्गस्यान्योन्यहेतुकत्वात् ।
यद्यपि धर्मज्ञानान्वयज्ञाने अप्यन्योन्यहेतुके अन्वयज्ञानं$^१$ न$^१$ कामधातुप्रति-
पक्ष इति; न कामावचरा मार्गालम्बना अन्वयज्ञानपक्षानालम्बन्ते ।
धर्मज्ञानं तर्हि रूपारूप्यप्रतिपक्षत्वात् तद्भूमिकानां मार्गालम्बनामालम्बनं
चतुर्थध्यानभूमिकञ्च । स सर्व एव कामावचराणामेषां त्रयाणामनुशयानामा-
लम्बनम् । अन्वयज्ञानपक्ष्यः पुनर्नवभूमिकः । अनागम्यध्यानान्तरचतुर्थध्याना-
काशविज्ञानाकिञ्चन्यायतनभूमिकः । स सर्व एव प्रथमध्यानभूमिकानामेषां
त्रयाणामनुशयानामालम्बनम् । एवं यावद् भवाग्रभूमिकानामिति ।
कस्मात् पुनः स्वभूमिनिरोध एव तद्गोचरा लम्बनम्, मार्गस्तु षड्भूमिकोऽपि
वा नवभूमिकोऽपि वा तेषामालम्बनमिति ? अत्र हेतुं दर्शयति—"मार्गो ह्यन्योन्य-
हेतुकः" इति । कथमन्धोग्यहेतुकः ? षड्भूमिको धर्मज्ञानपक्ष्यो मार्गोऽधरभूमि-
कस्योर्ध्वभूमिकस्य वा, समस्य विशिष्टस्य वा धर्मज्ञानपक्ष्यान्तरस्यान्यवयज्ञान-
पक्ष्यस्यापि च मार्गस्य हेतुर्भवति । सोऽपि तस्यान्यवयज्ञानपक्ष्यो$^२$ नवभूमिको
योज्यः । विस्तरेणैतद् व्याख्यातम्—"अन्योन्यनवभूमिस्तु मार्गः समविशि-
ष्टयोः" (अभि० को० २. ५३) इत्यत्र ।
तदेवं कामावचराणां मार्गालम्बनानामनागम्यभूमिको धर्मज्ञानपक्ष्यो याव-
कचतुर्थध्यानभूमिक आलम्बनम् । अन्वयज्ञानपक्ष्योऽपि मार्गोऽनागम्यभूमिको
यावदाकिञ्चन्यायतनभूमिकः प्रथमध्यानभूमिकानामेषां मार्गालम्बनानामा-
लम्बनम् । एवं यावद् भवाग्रभूमिकानामिति ।
यदि कामावचरा मार्गालम्बना मिथ्यादृष्ट्यादयो रूपारूप्यप्रतिपक्षमपि
निरोधमार्गाख्यं धर्मज्ञानमालम्बन्ते, सकलोऽपि हि धर्मज्ञानपक्ष्योऽन्योन्यहेतुक
इति; कस्मात् त एव मिथ्यादृष्ट्यादयोऽन्वयज्ञानपक्ष्यमपि मार्गं नालम्बन्ते;
धर्मज्ञानान्वयज्ञानयोरन्योन्यहेतुत्त्वाद् ? इत्याह -- यद्यपि धर्मज्ञानान्वयज्ञान
१-१. नत्वन्वयज्ञान-का० । २. ०पक्षो-जा० ।