अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

७४२ भाष्यस्फुटार्थासहितेऽभिधर्मकोशे [ कर्म-
यद्वीतरागः पृथग्जनो वा वीतरागः परसत्त्वेभ्यो ददाति तद्दानमुभयेषामर्थाय।
यदार्यो वीतरागश्चैत्ये ददाति स्थापयित्वा दृष्टधर्मवेदनीयम्, तद्दानमुभयेषां
नार्थाय। तद्धि केवलं गौरवं कृतज्ञाभ्यां दीयते।
सामान्येन दानं महाभोगफलमुक्तम्।
तद्विशेषः पुनर्दातृवस्तुक्षेत्रविशेषतः ॥ ११४ ॥
तत्र तावत्—
दाता विशिष्टः श्रद्धाद्यैः,
श्रद्धाशीलश्रुतादिगुणयुक्तो दाता विशिष्टो भवति। तद् दानदातृविशेषेण
फलदानं प्रति विशिष्यते।
स च तादृशो दाता
सत्कृत्यादि ददाति,
सत्कृत्य स्वहस्तं काले परानुपहत्य ददाति।
अतः।
सत्कारोदाररुचिता कालानाच्छेद्यलाभिता ॥ ११५ ॥
अतोऽस्य दातुस्तत् तादृशं दानं दत्त्वा यथाक्रमं चत्वारो विशेषा भवन्ति—
१. सत्कारलाभी भवति। २. उदारेभ्यो¹ भोगेभ्यो¹ रुचिं लभते। ३. काले²
भोगान् लभते नातिक्रान्तिकालान्³। ४. अनाच्छेद्यांश्च भोगान् लभते। नास्य
भोगाः परैराच्छाद्यन्ते, नाप्यग्न्यादिभिर्विनाश्यन्ते। उक्तं यथा—दाता विशिष्यते,
तद्विशेषाच्च दानविशेषः ॥ ११५ ॥
स्थापयित्वा दृष्टधर्मवेदनीयमिति। तदुभयार्थमिति कृत्वा स्थाप्यते। तद्वि-
पाकभूमेरत्यन्तसमतिक्रान्तत्वात्। कामधातोरत्यन्तसमतिक्रान्तत्वादित्यर्थः।
कामधातुर्हि दानस्य विपाकभूमिरिति ॥ ११४ ॥
श्रुतादिगुणयुक्त इति। आदि-शब्देन त्यागप्रज्ञाल्येच्छतादिगुणयुक्तः। “सत्कृ-
त्यादि ददाति” इति। सत्कृत्येत्यादिरस्येति सत्कृत्यादि। क्रियाविशेषणमेतत्।
यथाक्रमं चत्वारो विशेषा इति। सत्कृत्य दाता सत्कारलाभी भवति।
स्वहस्तदाता उदारेभ्यो भोगेभ्यो रुचिं लभते। कालदाता काले भोगान् लभते;
नातिक्रान्तकालात्। यद् भोक्तुमेवासमर्थः। परानुपहत्य दाता अनाच्छेद्यान्
१-१. उदारेषु च भोगेषु—का०। २. कालेन च—का०। ३. ०कालेन—का०।