अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

असंख्येयत्रयान्त्यजाः¹ ।
विपश्यी दीपकृद् रत्नशिखी,
रत्नशिखिनि सम्यक्सम्बुद्धे प्रथमोऽसङ्ख्येयः समाप्तः। दीपङ्करे भगवति
द्वितीयः। विपश्यिनि तथागते तृतीयः।
सर्वेषां तु तेषां—
शाक्यमुनिः पुरा ॥ ११० ॥
शाक्यमुनिर्नाम सम्यक्सम्बुद्धः पूर्वं बभूव। यत्र भगवता बोधिसत्त्वभूतेन
आद्यं प्रणिधानं कृतम्—'एवम्प्रकार एवाहं बुद्धो भवेयम्' इति, नोऽप्येवं कलियुग
एवोत्पन्नवानार्यवत्, तस्याप्येवं वर्षसहस्रान्तं शासनं बभूव ॥ ११० ॥
अथ कस्यामवस्थायां बोधिसत्त्वः कां पारमितां परिपूरयते ?
सर्वत्र सर्वं ददतः कारुण्याद् दानपूरणम्।
यदा सर्वस्मै सर्वं ददाति आ अक्ष्णः, आ मज्जायाः, कारुण्यात् नाभ्यु-
दयविशेषं लिप्समानः—इयता दानपारमिता परिपूर्णा भवति।
अङ्गच्छेदेऽप्यकोपात्तु रागिणः क्षान्तिशीलयोः ॥ १११ ॥
यदायमवीतरागोऽपि छिद्यमानेष्वङ्गेषु नाल्पमपि कुप्यति, तदा अस्य
क्षान्तिशीलपारमिते परिपूर्णे भवतः ॥ १११ ॥
तिष्यस्तोत्रेण वीर्यस्य,
तिष्यं तथागतरत्नगुहायां तेजोधातुसमापन्नन्दृष्ट्वा भगवान् बोधिसत्त्वभूत
एकेन पादेन स्थित्वा सप्त दिवसान् स्तुतवानेकगाथया—
“न दिवि भुवि वा नास्मिन् लोके न वैश्रवणालये।
नित्यर्थः। यत्र भगवतेति विस्तरः। प्रभासनाम्ना कुम्भकारकुमारभूतेनासुखो-
दरकाभ्याञ्चपरिचर्याभिरुपस्थानं कृत्वाद्यं प्रणिधानं कृतम् ॥ ११० ॥
तदास्य क्षान्तिशीलपारमिते परिपूर्णे इति। चेतसा तावदकोपत: क्षान्तिपार-
मितापरिपूरिः, कायवाग्भ्यां दुश्चरिताकरणाच्छीलपारमितापरिपूरिरिति ॥
न दिवि भुवि चेति विस्तरः। दिवि, भुवि वेति उद्देशपदन्यायेनोक्तम्।
१. ०न्तजाः—स्फु० मुद्रितः पाठः।