अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

७१४ भाष्यस्फुटार्थसहितमभिधर्मकोशे [ कर्म-
परिष्कारलोभोत्थं चेत्,
यो मन्यते—जीवित :भोत्थमेव कायवाक्कर्म मिथ्याजीवः,
नान्यत् ; न ह्यात्मरतिनिमित्तं नृत्तगीतादि आजीवयोग इति, तत्
न सूत्रतः ॥ ८६ ॥
शीलस्कन्धिकायां हि भगवता हस्तियुद्धदर्शनादीन्यपि मिथ्याजीवे
न्यस्तानि । किं कारणम् ? मिथ्याविषयपरिभोगात् ॥ ८६ ॥
गतमेतत् ॥
यानि पूर्वं पञ्च फलान्युक्तानि, तेषां कतमत् कर्म कतिभिः फलैः प्रहाणम् ?
प्रहाणमार्गे समले सफलं कर्म पञ्चभिः ।
प्रहाणार्थं मार्गः, प्रहीयन्ते वाऽनेन क्लेशा इति प्रहाणमार्ग आनन्तर्य-
मार्गः, तस्मिन् सास्रवे यत् कर्म तत् पञ्चभिः फलैः सफलम् । तस्य हि
शीलस्कन्धिकायामिति । शीलस्कन्धिका नाम निपातः । तत्रोक्तम्—"यथा
त्रिदण्डिन् एके श्रमणब्राह्मणाः श्रद्धादेयं परिभुज्य विविधदर्शनसमारम्भानुयोग-
मनुयुक्ता विहरन्ति । तद्यथा—हस्तियुद्धे, अश्वयुद्धे, रथयुद्धे, पत्तियुद्धे, यष्टियुद्धे,
मुष्टियुद्धे, सारसयुद्धे, वृषभयुद्धे, महिषयुद्धे, अजयुद्धे, मेषयुद्धे, कुक्कुटयुद्धे,
वर्तकयुद्धे, लावकयुद्धे१, स्त्रीयुद्धे, पुरुषयुद्धे, कुमारयुद्धे, कुमारिकायुद्धे, इङ्गल-
वशे, उत्सक्तिकायाम्, ध्वजाग्रे, बलाग्रे, सेनाव्यूहे, अनीकसन्दर्शने, महासमाजं
वा प्रत्यनुभवन्त्येके । इत्यप्येवंरूपाच्छ्रमणो विविधदर्शनसमारम्भानुयोगात्
प्रतिविरतो भवति । तथापि तत्र त्रिदण्डिन् एके श्रमणब्राह्मणाः श्रद्धादेयं परि-
भुज्य विविधशब्दश्रवणसमारम्भानुयोगयुक्ता विहरन्ति, तद्यथा—हस्तिशब्दे,
अश्वशब्दे, रथशब्दे, पत्तिशब्दे, शङ्खशब्दे, भेरीशब्दे, आडम्बरशब्दे, नृत्यशब्दे,
गीतशब्दे, शय्याशब्दे, अच्छटशब्दे, पाणिस्वरे, कुम्भतूणीरे, खचिते, चित्राक्षरे,
चित्रपदव्यञ्जने, लोकायतप्रतिसंयुक्ते, आख्यायिका वा श्रोतुमिच्छन्त्येके ।
इत्यप्येवंरूपाच्छ्रमणो विविधशब्दश्रवणसमारम्भानुयोगात् प्रतिविरतो भवति'
( ) इत्येवमादि । मिथ्याविषयपरिभोगात् । असम्यग्विषयपरिभोगात् ॥ ८६ ॥
यानि पूर्वं पञ्च फलान्युक्तानीति । अधिपतिफलम्, पुरुषकारफलम्, निस्यन्द-
फलम्, विपाकफलम्, विसंयोगफलञ्च । प्रहाणार्थं मार्ग इति । भावसाध-
नम्—प्रहाणाय मार्गः प्रहाणमार्ग इति । प्रहीयतेऽनेनेति । करणसाधनम् ।
१. लोचकयुद्धे—इति मुद्रितः पाठः ।