अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

निर्देशः ] चतुर्थं कोशस्थानम् ७१३
एवं कुशलानामपि कर्मपथानां फलत्रयं वेदितव्यम् । प्राणातिपातविरत्या
आसेवितया भावितया बहुलीकृतया देवेषूपपद्यते । स चेदित्थन्त्वमागच्छति
मनुष्याणां सभागतां दीर्घायुर्भवतीत्यकुशलविपर्ययेण सर्वं योजयितव्यम् ॥ ८५ ॥
यद् भगवता—"मिथ्यावाङ्मिथ्याकर्मान्तो मिथ्याजीवः” इत्युक्तम्,
कोऽयमन्यस्ताभ्यां मिथ्याजीवः ? नायमन्योऽस्ति । तदेव तु
लोभजं कायवाक्कर्म मिथ्याजीवः,
द्वेषमोहजौ तु कायवाक्कर्मान्तौ । स चैष ताभ्याम्
पृथक् कृतः ।
दुःशोधत्वात्,
हारी हि लोभधर्मः । तत्समुत्थात् कर्मणश्चित्तं न सुरक्ष्यम् । अत आजीवो
दुःसशोध इत्यादरोत्पादनार्थं तत्रासौ पृथङ्निर्दिष्टः । आह चात्र—
“दुःशोधा गृहिणां दृष्टिनित्यं विविधदृष्टिना ।
आजीवो भिक्षुणा चैव परेष्वायत्तवृत्तिना ॥ ( ) इति ।
काममिथ्याचारेण रजोऽवकीर्णा इति । एवमन्येषामपि योज्यम् । एषा दिक् ।
अकुशलविपर्ययेण सर्वं योजयितव्यमिति । कथम् ? अदत्तादानाद्विरत्यासेवितया
भावितया बहुलीकृतया देवेषूपपद्यते । स चेदित्थन्त्वमागच्छति मनुष्याणां
सभागतां स न भोगव्यसनो भवतीति । एवं काममिथ्याचारविरत्यासेवितया
भावितयेति विस्तरेणोक्त्वा यावन्मनुष्याणां सभागतां नाभ्याख्यानबहुलो
भवतीति अनया दिशा सर्वं योजयितव्यम् । प्राणातिपाताद् विरमता—परस्य
दुःखं नोत्पादितम्, न मारितः, नौजो नाशितमित्यतस्त्रिविधं फलम् । एवमदत्ता-
दानात् प्रतिविरमता—नार्थस्वामिनो दुःखमुत्पादितम्, न भोगव्यसनं कृतम्,
नौजो नाशितमतोऽस्य त्रिविधं फलम् । काममिथ्याचाराद् विरमता—न परस्य
दुःखमुत्पादितम्, न ससपत्नदारः कृतः, नाप्योजो भ्रंसितम् । अतोऽस्य त्रिविधं
फलम् । एवमन्यत्रापि योजयितव्यम् ॥ ८५ ॥
विविधदृष्टिनेति । कौतुकमङ्गलतिथिमूहूर्तनक्षत्रादिदृष्टिना । परेष्यायत्तवृत्ति-
नेति । कायस्थितिहेतवश्चीवरपिण्डपातशयनासनादयो भिक्षोः परप्रतिबद्धाः ।
पिण्डपातं निःश्रित्येति वचनात् । तस्य पराधीनवृत्तेर्भिक्षोर्मिथ्याजीवा भवेयुः—
कुहना, लपना, नैमित्तिकता, नैष्पेषिता, लाभेन लाभनिश्रिकीर्षा च । तें
दुःशोधा भवन्ति । आजीवयोगा इति ।