अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

निर्देशः ] चतुर्थे कोशस्थानम् ७०१
सप्तमः स्वयमप्यत्र,
असम्भिन्नप्रलापः सम्मुखीभावतोऽप्यास्त । ते हि क्लिष्टचित्ताः कदाचिद्
गायन्ति । अपापाशयत्वात् न प्राणातिपातादयः । नियतायुष्कत्वाद्, द्रव्यस्त्रीपरि-
ग्रहाभावात्, प्रयोजनाभावाच्च ।
कथमेषामब्रह्मचर्यम् ? ते खलु यया स्त्रिया सार्धं रन्तुकामा भवन्ति तां बाहौ
गृहीत्वा वृक्षमूलमुपसर्पन्ति । गम्या चेद्, वृक्षश्छादयतितां ते गच्छन्ति । अगम्या
चेन्न छादयति, तां ते न गच्छन्ति ॥
कामेऽन्यत्र दशाशुभाः ।
‘स्वयमपि’ इति वर्तते : नरकोत्तरकुरुभ्यामन्यत्र कामधातौ दशाकुशलाः
कर्मपथाः सम्मुखीभावतोऽपि विद्यन्ते । तिर्यक्प्रेतदेवेष्वसंवरनिर्मुक्ताः । मनुष्येष्व-
संवरसंगृहीता अपि ।
यद्यपि देवो देवं न मारयति, अन्यगतिस्थं तु मारयति ।
देवा अपि शिरोमध्यच्छेदाद् म्रियन्त इत्यपरे ।
उक्ता अशुभाः ॥
शुभास्त्रयस्तु सर्वत्र सम्मुखीभावलाभतः ॥ ८३ ॥
पञ्चसु गतिषु त्रैधातुके सर्वत्रानभिध्याऽव्यापादसम्यग्दृष्टयः सम्मुखीभावतः
समन्वागमतश्च विद्यन्ते ॥ ८३ ॥
“स्वयमपि” इति । अस्य सम्मुखीभावत इति व्याख्यानम् । अपापाशयत्वान्न
प्राणातिपातादयः । षडपि सम्मुखीभावतः सन्ति । नियतायुष्कत्वात् न प्राणाति-
पातः । द्रव्यस्त्रीपरिग्रहाभावाद् यथाक्रमं नादत्तादानम्, काममिथ्याचारश्च ।
प्रयोजनाभावाच्च न मृषावादपैशुन्यपारुष्याणि ।
यदि परिग्रहो नास्ति कथमेषामब्रह्मचर्यमिति पृच्छति ।
संवरनिर्मुक्ता इति । नैवसंवरसंगृहीता इत्यर्थः । अन्यगतिस्थं तु मारयतीति ।
प्रेतादिगतिस्थम् ।
देवा अपि शिरोमध्यच्छेदान्म्रियन्त इति । शिरश्छेदान्मध्यच्छेदाद् देवा अपि
म्रियन्ते । ‘देवो देवं न मारयति’ इत्युक्ते अवध्या देवा इत्यभिप्रेतम् । देवानां
ह्यङ्गप्रत्यङ्गानि छिन्नानि छिन्नानि पुनर्जायन्ते । यद्यप्येवम्, तथापि शिरोमध्य-
च्छेदाच्छिरश्छेदान्मध्यच्छेदाच्च न पुनः प्रतिसन्धानमित्यस्ति देवानां वधः
इत्यभिप्रायः ॥ ८३ ॥