सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

Abhidharmakosha and Bhashya of Vasubandhu with Commentary

आचार्य वसुबन्धु (टीकाकार: यशोमित्र, सम्पादक: स्वामी द्वारिकादास शास्त्री) द्वारा

DevanagariSanskritpublished1,258 पृष्ठ

पृष्ठ 726, कुल 1258 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 726

निर्देशः ] चतुर्थं कोशस्थानम् ५७७
षड्भिः—कुशलेषु पञ्चसु विज्ञानेषु¹, तत्समादाने।
सप्तभिः—कुशले मनोविज्ञाने, तत्समादान एव, अकुशलाब्याकृतचित्तस्य
च भिक्षुसंवरसमादाने।
नवभिः—कुशलेषु पञ्चसु विज्ञानेषु, तत्समादाने, क्षयानुत्पादज्ञानसम्प्रयुक्ते
च मनोविज्ञाने, तस्मिन्नेव च ध्यानसंगृहीते।
दशभिः—ततोऽन्यत्र कुशले मनोविज्ञाने भिक्षुसंवरसमादान एव।
सर्वा च ध्यानानास्रवसंवरसहवर्तिनी चेतना, अन्यत्र क्षयानुत्पादज्ञाना-
भ्याम्। संवरनिर्मुक्तेन त्वेकेनापि सह स्यादन्यचित्तस्यैकाङ्गविरतिसमादाने।
समादानमुक्तंरूपमवगन्तव्यम्। श्रामणेरसंवरसमादाने त्वब्रह्मचर्याद् विरति-
स्तृतीयः कर्मपथः। तत्र च काममिथ्याचारोऽन्तर्भूत एव।
षड्भिः कुशलेषु पञ्चसु विज्ञानेषु तत्समादाने। उपासकश्रामणेरसंवर-
समादाने तैश्चतुर्भिर्यथोक्तैरनभिध्याव्यापादाभ्यां चेति षड्भिः; पञ्चसु
विज्ञानेषु सम्यग्दृष्ट्यभावात्।
सप्तभिः कुशले मनोविज्ञाने तत्समादान एव। उपासकश्रामणेरसंवरसमा-
दान एव तैरेव यथोक्तैः सम्यग्दृष्ट्या च सप्तमेन कर्मपथेन। मनोविज्ञाने हि
कुशले सम्यग्दृष्टिरस्तीति। अकुशलाव्याकृतचित्तस्य च भिक्षुसंवरसमादाने
सप्तभिरेव रूपिभिः, न मानसैः; अकुलाव्याकृतचित्तत्वात्।
नवभिः कुशलेषु पञ्चसु विज्ञानेषु तत्समादाने। भिक्षुसंवरसमादाने। सम्य-
ग्दृष्टेरेवाभावात्। क्षयानुत्पादज्ञानसम्प्रयुक्ते च मनोविज्ञाने तैरेव नवभिः सह
वर्तते; तत्रापि सम्यग्दृष्ट्यभावात्। तस्मिन्नेव चेति। क्षयानुत्पादज्ञानसम्प्रयुक्त
एव ध्यानसंगृहीते मनोविज्ञाने। नवभिरेव + ध्यानसंवरसंगृहीते रूपिभिः
सप्तभिः, अनभिध्याव्यापादाभ्यां च।
दशभिस्ततोऽन्यत्रेति। क्षयानुत्पादज्ञानवर्जिते कुशले मनोविज्ञाने भिक्षुसंवर-
समादान एव। सर्वा चेति विस्तरः। सर्वा च ध्यानास्रवसंवरसहवर्तिनी क्षयानु-
त्पादज्ञानासम्प्रयुक्ता चेतना सप्तभिः कायिकवाचिकैर्ध्यानानास्रवसंवरसंगृहीतैः,
त्रिभिश्च मानसेरिति दशभिः सह वर्तते। संवरसंगृहीतैः कर्मपथैः सहैव चेतना
वर्तत इति दर्शितम्।
संवरनिर्मुक्तेन तु। अष्टविधसंवरनिर्मुक्तेन तु। एकेनापि सह स्यात्। कथम्?
इत्याह—अन्यचित्तस्येति। तत्संवरनिर्मुक्तकुशलकर्मपथसमुत्थापकाच्चित्तादन्य-
१. विज्ञानकायेषु—का०।