अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

निर्देशः ] चतुर्थं कोशस्थानम् ६९९
एवं तु वर्णयन्ति—
सर्वथा १
नवप्रकाराण्यपि कुशलमूलानि सकृत् समुच्छिद्यन्ते ।
दर्शनप्रहातव्या २ इवेत्येके२ । एवं तु वर्णयन्ति—
क्रमशः,
नवप्रकार्या मिथ्यादृष्ट्या नवप्रकाराणि कुशलमूलानि समुच्छिद्यन्ते ।
भावनाहेयक्लेशवत् यावदधिमात्राधिमात्रया मृदुमृदूनिति ।
एवमयं ग्रन्थः पालितो भवति—“कतमान्यणुसहगतानि कुशलमूलानि ?
आह—यैरकुशलमूलैः कुशलानि समुच्छिन्नानि सर्वपश्चात् विजहाति, यैः विशीर्णैः
समुच्छिन्नकुशलमूल इति संख्यां गच्छति” ( ) इति ।
अस्य तर्हि ग्रन्थस्य को नयः—“कतमान्यधिमात्राण्यकुशलमूलानि ?
यैरकुशलमूलैः कुशलमूलानि समुच्छिनत्ति” ( ) इति ?
समाप्तिमेतत् सन्धायोक्तम्; तैर्निरवशेषच्छेदात् ।
एवं तु वर्णयन्ति । वैभाषिकाः । “सर्वथा” इति । या च हेतुमपवदते या च
फलम्, या च सभागं धातुमालम्बते या च विसभागम्, या च सास्रवं या
चानास्रवमालम्बते, सर्वथैव तया समुच्छिद्यन्ते ।
दर्शनप्रहातव्या इवेति । यथा दुःखादिदर्शनहेयाः क्लेशा नवप्रकारा अपि
दुःखादिसत्यदर्शनात् सकृत् प्रहीयन्ते, तद्वन्नवप्रकाराण्यपि कुशलमूलानि सकृत्
समुच्छिद्यन्त इत्येके ।
भावनाहेयक्लेशवदिति । यथा नवप्रकारेण मार्गेण नवप्रकारः क्लेशः
प्रहीयते । मृदुमृदुना मार्गेण अधिमात्राधिमात्रक्लेशप्रकारः प्रहीयते, यावदधि-
मात्राधिमात्रेण मृदुमृद्वया मिथ्यादृष्ट्या अधिमात्राधिमात्रः कुशलमूलप्रकारः
समुच्छिद्यते । यावदधिमात्राधिमात्रया मृदुमृदुः कुशलमूलप्रकार इति । एवमयं
ग्रन्थः परिपालितो भवति । यदि भावनाहेयक्लेशवद् यथोक्तं तानि समुच्छिद्यन्ते ।
अणुसहगतानि । मृदुमृदूनि । यैरकुशलमूलैः कुशलमूलानि समुच्छिनत्तीति । अधि-
मात्रैरकुशलमूलैः कुशलमूलसमुच्छेद उक्तः, न मृदुमृद्वादिभिरित्यभिप्रायः । यदि
क्रमशः समुच्छिद्यन्ते, अस्य तर्हीत्यादि कथम् ? समाप्तिमेतत् सन्धायोक्तमिति ।
१. सर्वथा—का० । २-२. ०तव्यवदित्येके—का० ।
अभि० को० २ : २१