अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

५८२ भाष्यस्फुटार्थासहितेऽभिधर्मकोशे [ कर्म-
न ह्याज्ञापनविज्ञप्तेः१ कर्मपथ उपयुज्यते१; तस्य कर्मणोऽकृतत्वात् ।
कृतेऽपि च तस्याः स्वभावविशेषादिति ।
उक्तं च भगवता—"धर्मा भिक्षवो बाह्यमायतनमेकादशभिरायतनैरसंगृ-
हीतमनिदर्शनमप्रतिघम्" ( ) इति । न त्वरूपीत्युक्तम् । तत्र
किं प्रयोजनं स्याद् यदि धर्मायतनान्तर्गतमविज्ञप्तिरूपं नेष्येत !
अष्टाङ्गश्च मार्गो न स्यादविज्ञप्तिमन्तरेण । समापन्नस्य वाक्कर्मान्ताजीवा-
नामयोगात्२ ।
यत्तर्हीदमुक्तम्—"तस्यैवं जानत एवं पश्यतः सम्यग्दृष्टिर्भावनापरिपूरिं
५ 'पुनरपरं चुन्द श्राद्धः कुलपुत्रो वा कुलदुहिता वा तमेव तथागतं वा
तथागतश्रावकं वा दर्शनायोपसंक्रामति, दृष्ट्वा च पुनरधिगच्छतीति पूर्ववत् ।
इदं चुन्द पञ्चमं निरौपधिकं पुण्यक्रियावस्तु ।
६. 'पुनरपरं चुन्द श्राद्धः कुलपुत्रो वा कुलदुहिता वा तस्यैव तथागतस्य
वा तथागतश्रावकस्य वा अन्तिकाद् धर्मं शृणोति । श्रुत्वा च पुनरधिगच्छ-
तीति पूर्ववत् । इदं चुन्द षष्ठं निरौपधिकं पुण्यक्रियावस्तु ।
७. 'पुनरपरं चुन्द श्राद्धः कुल०त्रो वा कुलदुहिता वा तस्यैव तथागतस्य
वा तथागतश्रावकस्य वा अन्तिकाद् धर्मं शृणोति । श्रुत्वा च बुद्धं शरणं
गच्छति, धर्मं शरणं गच्छति, सङ्घं शरणं गच्छति, शिक्षापदानि च प्रति-
गृह्णाति । इदं चुन्द सप्तमं निरौपधिकं पुण्यक्रियावस्तु महाफलमिति पूर्ववत्' ।
बहुग्रन्थभयात् न सर्वं लिखितम् ।
न ह्याज्ञापनविज्ञप्तेः कर्मपथ उपयुज्यते; तस्य प्राणातिपातादिकर्मणोऽकृतत्वात् ।
स्यान्मतम्, कृते तस्मिन् कर्मणि तदाज्ञापनविज्ञप्तेः कर्मपथो भविष्यतीति ?
अत्रेदमुच्यते—कृतेऽपि च तस्याः स्वभावाविशेषादिति । परेण कृतेऽपि तस्मिन्
कर्मणि तस्या आज्ञापनविज्ञप्तेर्न कश्चित् स्वभावविशेषोऽस्ति, येन तदानीं कर्म-
पथः स्यात् । तस्मात् पूर्ववत् । तस्याः स्वभावाविशेषात् । यथैव पूर्ववत् कर्मपथो
न व्यवस्थाप्यते, तथैव पश्चादित्यतोऽस्तीत्यभ्युपगन्तव्या यासौ तदानीमुत्पद्यते
कर्मपथसंगृहीतेति ।
एकादशभिरायतनैरसंगृहीतमिति ॥ धर्मायतनवर्जैः । वाक्कर्मान्ताजीवाना-
योगादिति । विज्ञप्तिस्वभावानामेवासम्भवादित्यर्थः ।
यत्तर्हीदमुक्तमिति विस्तरः । कोऽस्याभिसम्बन्धः । यदि वा मतम्—यद्य-
१-१. ०विज्ञप्तिः मौलः कर्मपथो युज्यते—का० । २. सम्यग्वाक्क०—का० ।