अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)
Abhidharmakosha and Bhashya of Vasubandhu with Commentary
आचार्य वसुबन्धु (टीकाकार: यशोमित्र, सम्पादक: स्वामी द्वारिकादास शास्त्री) द्वारा
पृष्ठ 599, कुल 1258 में से
संदर्भ में पढ़ेंवृद्धिरपि चोक्ता—"एभिः सप्तभिरौपधिकैः पुण्यक्रियावस्तुभिः समन्वा-
गतस्य श्राद्धस्य कुलपुत्रस्य वा १ कुलदुहितुर्वा चरतो वा स्वपतो वा तिष्ठतो
वा जाग्रतो वा सततसमितमभिवर्धत एव पुण्यम्, उपजायत एव पुण्यम्। एवं
निरौपधिकैः" ( ) इति। न चाविज्ञप्तिमन्तरेणान्यमनसोऽपि
पुण्यस्याभिवृद्धियुज्यते। अकुर्वतश्च स्वयं परैः कारयतः कर्मपथा न सिध्येयु-
रसत्यामविज्ञप्तौ।
सप्तभिरौपधिकैरिति। उपधिः=आरामविहारादिः, तत्र भवमौपधिकम्।
तस्योपधेरभावान्निरौपधिकम्। सततमभीक्ष्णम्। समितं निरन्तरम्।
अत्र सूत्रम्—"भगवान् कौशाम्ब्यां विहरति स्म घोषीतारामे। अथा-
युष्मान् महाचुन्दो येन भगवांस्तेनोपसंक्रान्तः। उपसंक्रम्य भगवतः पादौ
शिरसा वन्दित्वा एकान्तेऽस्थात्। एकान्ते स्थित आयुष्मान् महाचुन्दो भगवन्त-
मेतदवोचत्—'लभ्यं भदन्त औपधिकं पुण्यक्रियावस्तु प्रज्ञपयितुं महाफलं महानु-
शंसं महाद्युतिकं महावैस्तारिकम्' ? 'लभ्यं चुन्द' इति भगवांस्तस्यावोचत्।
'सप्तेमानि चुन्दौपधिकानि पुण्यक्रियावस्तूनि महाफलानि यावन्महावैस्ता-
रिकानि। यैः समन्वागतस्य श्राद्धस्य कुलपुत्रस्य वा कुलदुहितुर्वा चरतो
वा तिष्ठतो वा स्वपतो वा जायतो वा सततसमितमभिवर्धते एव पुण्यम्, उपजायते
एव पुण्यम्'।
'कतमानि सप्त' ? १. 'इह चुन्द श्राद्धः कुलपुत्रो वा कुलदुहिता वा चातु-
र्दिशाय भिक्षुसङ्घायारामं प्रतिपादयति। इदं चुन्द प्रथमौपधिकं पुण्यक्रियावस्तु
महाफलं यावन्महावैस्तारिकम्, येन समन्वागतस्य कुलपुत्रस्य वा विस्तरेण
यावदुपजायत एव पुण्यम्।
२. 'पुनरपरं चुन्द श्राद्धः कुलपुत्रो वा कुलदुहिता वा तस्मिन्नेवारामे विहारं
प्रतिष्ठापयति। इदं द्वितीयमौपधिकं पुण्यक्रियावस्तु महाफलं यावदुपजायत
एव पुण्यम्।
३. 'पुनरपरं चुन्द श्राद्धः कुलपुत्रो वा कुलदुहिता वा तस्मिन्नेव विहारे
शयनासनं प्रयच्छति। तद्यथा—मञ्चं पीठं वृषिं कोच्चवं बिम्बोपधानं चतु-
रस्त्रकं ददाति। इदं चुन्द तृतीयमौपधिकं पुण्यक्रियावस्तु पूर्ववत्।
४. 'पुनरपरं चुन्द श्राद्धः कुलपुत्रो वा कुलदुहिता वा तस्मिन्नेव विहारे
ध्रुवभिक्षां प्रज्ञपयत्यनुकूलयज्ञाम्। इदं चुन्द चतुर्थमौपधिकं पुण्यक्रियावस्तु
महाफलं पूर्ववत्।
१. का० पुस्तके नास्ति ।