अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

निर्देशः ] तृतीयं कोशस्थानम् ५३५
उपमानमात्रेण तेष्वायुराख्यातं भगवता--“तद्यथा भिक्षव इह स्याद्
विंशतिखारिको मागधकस्तिलवाहः पूर्णस्तिलानां चूडिकायद्धः । ततः कश्चिदेव
वर्षशतस्यात्ययादेकं तिलमपनयते, क्षिप्रतरं भिक्षवः स विंशतिखारोको मागधक-
स्तिलवाहोऽनेनोपक्रमेण परिक्षयं पर्यादानं गच्छेत् । न त्वेवाहमर्बुदोपपन्नानामा-
युषः पर्यन्तं वदामि। यथा खलु भिक्षवो विंशतिरर्बुदाः, एवमेको निरर्बुदः;
विस्तरेण यथा खलु भिक्षवो विंशतिः पद्मा एवमेको महापद्मः” इति ॥
एवमेषामायुष्मतां सत्त्वानां किमस्त्यपरिपूणायुषामन्तरा मृत्युः, आहोस्विन्न ?
सर्वत्रास्ति--
कुरुबाह्योऽन्तरामृत्युः,
उत्तरकुरुषु नियतायुषः सत्त्वा अवश्यं कृत्स्नमायुर्जीवन्ति । अन्येषु
नावश्यम् । पुद्गलानां तु बहूनां नास्त्यन्तरेण कालक्रिया । तुषितस्थस्यैकजाति-
प्रतिबद्धस्य' बोधिसत्त्वस्य, चरमभविकसत्त्वस्य जिनादिष्टस्य जिनभूतस्य, श्रद्धा-
नुसारिधर्मानुसारिणोः, २ बोधिसत्त्वचक्रवर्त्तिमात्रोश्च तद्गर्भयोरित्येवमादीनाम् ॥
योजनप्रमाणेन स्थानानि शरीराणि चोक्तानि, वर्षप्रमाणेन नायुरुक्तम् ॥
तयोश्च प्रमाणं नोक्तमिति वक्तव्यम्, नाम्ना च सर्वेषां व्यवस्थानम्,
अतस्तस्यापि पर्यन्तो वक्तव्यः । तेषां समानाख्यानार्थमादिप्रक्रम आरभ्यते--
परमाण्वक्षरक्षणाः ।
धृतराष्ट्रो नागराजः, महाकारो नागराजः, एलपत्रो नागराजः” ( )
इति । चूडिकाबद्ध इति शिखाबद्धः ॥ ८३-८४ ॥
एकजातिप्रतिबद्धस्येति । एकजन्मप्रतिबद्धबुद्धत्वस्य । चरमभविकस्येति ।
अन्त्यजन्मनः । येन तस्मिन्नेव जन्मन्यर्हत्त्वं साक्षात् कर्त्तव्यम् । तस्य नास्त्य-
न्तरेण कालक्रिया यावदर्हत्त्वं न प्राप्नोति । श्रद्धानुसारिधर्मानुसारिणोः नास्त्य-
न्तरेण कालक्रिया यावच्छ्रद्धाधिमुक्तदृष्टि प्राप्तौ न भवतः । तद्गर्भयोरिति । बोधि-
सत्त्वचक्रवर्त्तिगर्भयोः तन्मात्रोर्नास्त्यन्तरेण कालक्रिया यावन्न तौ जायेते ।
एवमादीनामिति । आदिशब्देन निरोधासंज्ञितमापत्तिसमापन्नानां मैत्र्यादिसमा-
पन्नानां च नास्त्यन्तरेण कालक्रिया, यावत्तास्मात् समाधेर्न व्युत्तिष्ठन्ते ॥ ८६ ॥
१. जातिबद्धस्य--का० । २. श्रद्धाधर्मानुसारिणो--का० ।