अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

निर्देशः ] तृतीयं कोशस्थानम् ५३३
कथं कृत्वा ?
यच्च लोको विंशतिमन्तरकल्पान् विवर्तते, यच्च लोको विंशतिमन्तरकल्पान्
विवर्त आस्ते, यच्च विंशतिमन्तरकल्पान् संवर्तते—इमे षष्टिरन्तरकल्पा महा-
ब्रह्मणोऽध्यर्धः कल्प उक्तः । एवं च कृत्वा महाफलस्यार्धं चत्वारिंशदन्तर-
कल्पान् कल्पीकृत्य तेषामायुःप्रमाणमुक्तम् ॥ ८१ ॥
उक्तं सुगतावायुःप्रमाणम् ॥
दुर्गताविदानीं वक्तव्यम् । तत्र तावत्—
कामदेवायुषा तुल्या अहोरात्रा यथाक्रमम् ।
सञ्जीवादिषु षट्सु,
यावत् षण्णां कामावचराणां देवनिकायानामायुरुक्तम्, तेन तुल्या
अहोरात्राः षट्सु नरकेषु यथाक्रमं वेदितव्याः—सञ्जीवे, कालसूत्रे,
सङ्घाते, रौरवे, महारौरवे, तापने च ।
आयुस्तैस्तेषां कामदेववत् ॥ ८२ ॥
तैरिदानीं स्वैरहोरात्रैस्तेषां यथा षण्णां कामावचराणां देवानामायुः, तथैव
यथाक्रमं वेदितव्यम् ।
कथं कृत्वा ? यद्धि चातुर्महाराजकायिकानामायुःप्रमाणम्, तत् सञ्जीवने
महानरके एकं रात्रिन्दिवम् । तेन यावद् द्वादशमासकेन संवत्सरेण तत्रत्यानि
पञ्चवर्षशतान्यायुः ।
ब्रह्मादीनामिति । आदिशब्देन ब्रह्मपुरोहितानां ब्रह्मकायिकानां च प्रातिलोम्येन
ग्रहणम् ।
“अर्धमधस्ततः” । परीत्ताभात् देवनिकायादिति निर्देशापेक्षणात् तेषामायुः
प्रमाणमुक्तमिति । तेषां महाब्रह्मपुरोहितानां ब्रह्मकायिकानाम् ॥ ७८-८१ ॥
“कामदेवायुषा तुल्याः” इति विस्तरः । चातुर्महाराजकायिकानां यदायुः-
प्रमाणमुक्तम्, स सञ्जीवे अहोरात्रः । एवं यावद्यत् परनिर्मितवशवर्त्तिनामायुः-
प्रमाणमुक्तम्, स तापने अहोरात्रः ।
“कामदेववत्” इति । कामदेवानामिव कामदेववत् । “तत्र तस्येव”
( पा० सू० ५.१.११६ ) इति वतिः । तेन यावद् द्वादशमासकेनेति । तेन तत-
स्त्येनाहोरात्रेण तेषां त्रिंशद्रात्रेण मासेन द्वादशमासकेन संवत्सरेण तत्रत्यानि