अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

निर्देशः ] तृतीयं कोशस्थानम् ५३१
संख्यया परिमातुं न शक्यते ।
उक्तं मनुष्याणाम् ॥
देवानां वक्तव्यम् । तच्चाहोरात्रं व्यवस्थाप्य शक्यं वक्तुमिति स एव
चैषां व्यवस्थाप्यते—
नृणां वर्षाणि पञ्चाशदहोरात्रो दिवौकसाम् ।
कामेऽधराणाम्,
यानि मनुष्याणां पञ्चाशद् वर्षाणि, तानि कामधातावधराणां देवानां
चातुर्महाराजकायिकानामेकं रात्रिन्दिवम् ।
तेनायुः पञ्चवर्षशतानि तु ॥ ७९ ॥
तेन ततस्त्येनाहोरात्रेण १ तेषां त्रिंशद्रात्रकेण मासेन द्वादशमासकेन
संवत्सरेण दिव्यानि पञ्चवर्षशतानि आयुःप्रमाणम् ।
द्विगुणोत्तरमूर्द्धानामुभयम्,
ऊर्ध्वानां देवानामुभयं द्विगुणोत्तरमहोरात्रश्चायुश्च । कथं कृत्वा ?
यन्मनुष्याणां वर्षशतं तत् त्रायस्त्रिंशानां देवानामेकं रात्रिन्दिवम्, तेन रात्रिन्दिनेन
दिव्यं वर्षसहस्रमायुः । एवं यामादीनां यथाक्रमम् । मानुष्यकाणि द्वे चत्वार्यष्टौ
षोडश वर्षशतान्येकं रात्रिन्दिवम्, तेन रात्रिन्दिनेन द्वे चत्वार्यष्टौ षोडश
दिव्यानि वर्षसहस्राण्यायुषः प्रमाणम् ।
युगन्धरादूर्ध्वं सूर्याचन्द्रमसोर्भावात् कथं देवानामहोरात्रव्यवस्थानम्,
आलोककृत्यं वा ?
पुष्पाणां सङ्कोचविकासात् कुमुदपद्मवत् २, शकुनीनां च ३ कूजनाकूजनात्,
“कुमुदपद्मवदिति” । यथेह कुमुदान्यहनि सङ्कुचन्ति रात्रौ विकसन्ति,
पद्मानि तु विपर्ययेण; तथा तत्र केषाञ्चिदेव पुष्पाणां सङ्कोचादहनि च
विकासादहोरात्रव्यवस्थानम् । शकुनीनाञ्च कूजनाकूजनात् । अकूजनाद् रात्रिः,
१. ततस्तेना०—का० । २. कुमुदबन्धुवत्—का० ।
३. का० पुस्तके नास्ति ।