अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

निर्देशः ] तृतीयं कोशस्थानम् ४५५
व्यवस्थानं भवतीत्येष कर्त्ता, भूतिरित्येषा क्रिया । न चात्र भवितुरर्थात् भूतिमन्यां
क्रियां पश्यामः । तस्मादच्छलं व्यवहारेषु ।
एष तु वाक्यार्थः—'अस्मिन् सत्यस्य भावः, अस्योत्पादादिदमुत्पद्यत इति
योऽर्थः सोऽर्थः प्रतीत्यसमुत्पादः' इति । आह चात्र—
“असन्नुत्पद्यते यद्वत् प्रत्येत्यपि तथाऽथ सन् ।
उत्पन्न उत्पद्यत इत्यनिष्ठाऽसन् पुरापि वा ॥
सहभावेऽपि च क्त्वाऽस्ति दीपं प्राप्य तमो गतम् ।
आस्यं व्यादाय शेते वा², पश्चाच्चेत् किं न संवृते ॥”
भिमुखावस्थ एव प्रत्येतीत्युच्यते । अनिष्टं चेदमिति विस्तरः । शाब्दिकाना-
मिदं शाब्दिकीयम् । कर्तुः क्रियायाश्च व्यवस्थानम् । कस्मात् ? भवितुः,
कर्तुरूपकल्पितादर्थात् क्रियारूपकल्पिताया भूतेरन्यत्वादर्शनात् । त