अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

३६६ भाष्यस्फुटार्थसहितेऽभिधर्मकोशे [ इन्द्रिय-
तत् पुनर्द्दशचित्तानन्तरम् । कामावचराभ्यां प्रायोगिकाभिज्ञाफलाभ्यां
स्वेभ्यश्चतुर्भ्यः, अन्यत्रैर्यापथिकविपाकजाभ्यामारूप्यावचराभ्यां प्रायोगिकक्लिष्टा-
भ्यां शैक्षाशैक्षाभ्यां च ।
उपपत्तिप्रतिलम्भिकानन्तरमष्टौ । कामावचरे क्लिष्टे स्वानि पञ्चान्यत्राभि-
ज्ञाफलात् । आरूप्यावचरं क्लिष्टम् ।
तत् पुनः पञ्चभ्यः स्वेभ्यः एव, अन्यत्राभिज्ञाफलात् ।
क्लिष्टानन्तरं नव । कामावचराणि चत्वारि कुशलक्लिष्टानि स्वानि
पञ्च, अन्यत्राभिज्ञाफलात् ।
तत् पुनरेकादशचित्तानन्तरम् । कामावचरेभ्य उत्पत्तिप्रतिलम्भिकैर्या-
पथिकविपाकजेभ्यः स्वेभ्यः पञ्चभ्यः, अन्यत्राभिज्ञाफलात् । आरूप्यावचरेभ्यस्त्रिभ्यः,
अन्यत्र प्रायोगिकात् ।
ऐर्यापथिकानन्तरं सप्त । कामावचरे क्लिष्टे स्वानि चत्वारि, अन्यत्र प्रायो-
गिकाभिज्ञाफलाभ्यामारूप्यावचरं च क्लिष्टम् ।
तत् पुनः पञ्चानन्तरं स्वेभ्य एव, अन्यत्राभिज्ञाफलात् ।
एवं विपाकजं वक्तव्यम् ।
अभिज्ञाफलं चेति । कामावचरं निर्माणचित्तम् । आरूप्यावचरप्रायोगिक-
शैक्षाशैक्षाणि समापत्तिकाले ।
अन्यत्रैर्यापथिकविपाकजाभ्यामिति । तयोर्दुर्बलानभिसंस्कारिकत्वात् ।
प्रायोगिकक्लिष्टाभ्यामिति । व्युत्थानक्लिष्टसमापत्त्युत्पीडितकालयोः ।
कामावचरे क्लिष्टे इति । प्रतिसन्धिकाले । अन्यत्राभिज्ञाफलादिति । निर्माण-
चित्तस्य प्रायोगिकानन्तरोत्पत्ते । आरूप्यावचरं क्लिष्टमिति । प्रतिसन्धिकाले ।
कुशलक्लिष्टानीति । कुशले च क्लिष्टे च कुशलक्लिष्टानीति समासः । कुशलाधर-
भूमिकाश्रयणात् कुशले, क्लिष्टे तु प्रतिसन्धिकाले । कामावचरेभ्य इति ।
विस्तरः—प्रतिसन्धिकाले प्रायोगिकशौल्पस्थानिकाभिज्ञाफलेषु मृत्युनस्तीति
न तेभ्यः । कामावचरे क्लिष्टे इति प्रतिसन्धिकाले ।
आरूप्यावचरमपि क्लिष्टमस्मिन्नेव स्वं प्रायोगिकम्, अतो नोत्पद्यते ।
ऐर्यापथिकस्य दुर्बलानभिसंस्कारित्वेन प्रयोगानर्हत्वात् ।
एवं विपाकजमिति । यथैर्यापथिकमुक्तम्, तथेदं विपाकजानन्तरं सप्त यावद-
न्यत्राभिज्ञाफलादिति । तावेव ग्रन्थार्थौ ।